Η ευλογιά των αιγοπροβάτων αποτελεί σοβαρή απειλή για τη ζωική παραγωγή και την οικονομική βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων. Το 2026, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) δημοσίευσε ειδική επιστημονική γνωμοδότηση σχετικά με την επιδημία στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία, αξιολογώντας την αποτελεσματικότητα των εμβολίων και τα πιθανά σενάρια ελέγχου της νόσου.
Η έκθεση βασίζεται σε πειραματικά δεδομένα, επιδημιολογική ανάλυση και μαθηματικά μοντέλα, και παρέχει σαφή επιστημονικά συμπεράσματα.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της Ελλάδας
Σύμφωνα με την EFSA, η Ελλάδα παρουσιάζει πολύ υψηλή πυκνότητα εκτροφών αιγοπροβάτων, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Πολλές μονάδες βρίσκονται σε μικρή απόσταση μεταξύ τους, ενώ οι μετακινήσεις ζώων είναι συχνές.
Οι συνθήκες αυτές ευνοούν την ταχεία εξάπλωση του ιού και δυσχεραίνουν τον περιορισμό της νόσου με αποκλειστικά μέτρα σφαγής και καραντίνας.
Η έκθεση καταγράφει επίσης ότι στην Ελλάδα εμφανίζονται συχνά εστίες σε μεγάλες γεωγραφικές αποστάσεις μεταξύ τους, γεγονός που υποδηλώνει μετακινήσεις υψηλού κινδύνου και καθυστερημένη ανίχνευση.
Αποτελεσματικότητα των εμβολίων
Η EFSA αναφέρει ότι υπάρχουν διαθέσιμα ζωντανά εξασθενημένα εμβόλια κατά της ευλογιάς αιγοπροβάτων, τα οποία έχουν μελετηθεί εκτενώς σε εργαστηριακές και πειραματικές συνθήκες.
Τα εμβόλια αυτά:
- παρέχουν υψηλό επίπεδο προστασίας,
- μειώνουν σημαντικά τη νοσηρότητα,
- περιορίζουν τη θνησιμότητα,
- μειώνουν την απέκκριση του ιού.
Σε πειραματικές δοκιμές, τα εμβολιασμένα ζώα προστατεύθηκαν πλήρως από τη βαριά νόσηση, ενώ η μετάδοση του ιού μειώθηκε δραστικά.
Η έκθεση καταλήγει ότι ο εμβολιασμός μπορεί να περιορίσει ουσιαστικά τη δυναμική της επιδημίας.
Ασφάλεια των εμβολίων
Όσον αφορά την ασφάλεια, η EFSA αναφέρει ότι τα εγκεκριμένα για χρήση σε τρίτες χώρες εμβόλια εμφανίζουν γενικά καλό προφίλ ανεκτικότητας.
Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι:
- ήπιος πυρετός,
- τοπική αντίδραση στο σημείο ένεσης,
- παροδική μείωση της όρεξης.
Σοβαρές παρενέργειες είναι σπάνιες και συνδέονται κυρίως με λανθασμένη χρήση ή υπερδοσολογία.
Η πιθανότητα μετάδοσης του εμβολιακού ιού σε άλλα ζώα θεωρείται χαμηλή, όταν τηρούνται τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα.
Σενάρια ελέγχου της νόσου
Η EFSA αξιολόγησε διάφορα σενάρια διαχείρισης της επιδημίας.
Η αποκλειστική εφαρμογή μέτρων εκκαθάρισης και περιορισμού μετακινήσεων θεωρείται ανεπαρκής, ιδιαίτερα στις ελληνικές συνθήκες.
Αντίθετα, τα σενάρια που συνδυάζουν:
- εμβολιασμό,
- έγκαιρη ανίχνευση,
- ελέγχους μετακινήσεων,
- στοχευμένες θανατώσεις,
παρουσιάζουν σημαντικά καλύτερα αποτελέσματα στον περιορισμό και στην ταχύτερη εξάλειψη της νόσου.
Η έκθεση επισημαίνει ότι, για την Ελλάδα, θα πρέπει να εξεταστεί σοβαρά η εφαρμογή εμβολιασμού μεγάλης κλίμακας, ακόμη και σε εθνικό επίπεδο.
Θεσμικό πλαίσιο
Η EFSA σημειώνει ότι, μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει μόνιμα εγκεκριμένο εμβόλιο κατά της ευλογιάς αιγοπροβάτων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή νομοθεσία επιτρέπει τη χρήση εμβολίων σε καθεστώς έκτακτης ανάγκης, όταν απειλείται σοβαρά η ζωική παραγωγή.
Η επιστημονική γνωμοδότηση δεν αποτελεί πολιτική απόφαση, αλλά παρέχει τη βάση για τη λήψη τεκμηριωμένων μέτρων.
Συμπέρασμα της έκθεσης
Συνοψίζοντας, η EFSA καταλήγει ότι:
- υπάρχουν αποτελεσματικά και γενικά ασφαλή εμβόλια,
- ο εμβολιασμός μειώνει τη διασπορά της νόσου,
- περιορίζει τις απώλειες ζωικού κεφαλαίου,
- αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την Ελλάδα λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών της.
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι ο συνδυασμός εμβολιασμού και κλασικών μέτρων βιοασφάλειας αποτελεί την πιο αποτελεσματική στρατηγική αντιμετώπισης.
Πηγή
European Food Safety Authority (EFSA),
Sheep and goat pox: vaccines and vaccination scenarios to control the epidemics in Greece and Bulgaria in 2025, EFSA Journal, 2026.
Διαθέσιμο στο: https://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/9928.
