Πρακτικές απαντήσεις στις ολοένα και περισσότερες προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η ελληνική γεωργία επιχειρεί να δώσει μια ερευνητική ομάδα από τη Θεσσαλία, η οποία αναπτύσσει βιολογικές λύσεις που στοχεύουν στη μείωση της χρήσης χημικών φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η παραγωγή και το εισόδημα των αγροτών.
Στο επίκεντρο της προσπάθειας βρίσκεται το Εργαστήριο Διαχείρισης Φυτοϋγείας του Τμήματος Γεωπονίας – Αγροτεχνολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, στη Λάρισα. Τα τελευταία πέντε χρόνια, η ερευνητική ομάδα εργάζεται πάνω στην ανάπτυξη νέων βιολογικών λύσεων για τη θρέψη και τη φυτοπροστασία των καλλιεργειών, αξιοποιώντας ωφέλιμους μικροοργανισμούς.
“Η ανάγκη για τέτοιες λύσεις γίνεται ολοένα και πιο επιτακτική, καθώς οι αγρότες καλούνται να καλλιεργήσουν με λιγότερα χημικά, με μεγαλύτερο σεβασμό στο περιβάλλον και με έμφαση στην προστασία της ανθρώπινης υγείας” είπε μιλώντας στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο διευθυντής του Εργαστηρίου Διαχείρισης Φυτοπροστασίας, Παναγιώτης Ηλιόπουλος υπογραμμίζοντας ότι “στο πλαίσιο της Πράσινης Συμφωνίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο τη μείωση των χημικών φυτοφαρμάκων κατά 50% και των λιπασμάτων κατά 20%, καθώς και τη σημαντική αύξηση των εκτάσεων βιολογικής καλλιέργειας έως το 2030.
Το εγχείρημα, ωστόσο, δεν είναι απλό. Τα εναλλακτικά μη χημικά μέσα που υπάρχουν σήμερα στην αγορά δεν επαρκούν πάντα, ενώ αρκετά είναι ακριβά ή εμφανίζουν ασταθή αποτελεσματικότητα. Για τον παραγωγό, το ζητούμενο είναι σαφές: χρειάζεται λύσεις που να εφαρμόζονται εύκολα στο χωράφι, να είναι αποτελεσματικές και ασφαλείς, χωρίς να αυξάνουν το κόστος παραγωγής. Ειδικά εν μέσω μίας περιόδου που οι παγκόσμιες αναταραχές έχουν αυξήσει κατακόρυφα το καλλιεργητικό κόστος.
Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται το MultiBioCrop, το πρώτο αποτέλεσμα της ερευνητικής προσπάθειας. Πρόκειται για ένα νέο βιολογικό σκεύασμα πολλαπλής δράσης, το οποίο συνδυάζει ωφέλιμους μικροοργανισμούς και φυσικά συστατικά. Στόχος του είναι να βοηθά τα φυτά να αναπτύσσονται καλύτερα, να αποκτούν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι σε εχθρούς και ασθένειες και να χρειάζονται λιγότερα χημικά.
“Οι μικροοργανισμοί του MultiBioCrop έχουν την ικανότητα να αποικίζουν το ριζικό σύστημα, να εισέρχονται στους φυτικούς ιστούς και να παράγουν ουσίες, ενεργοποιώντας παράλληλα μηχανισμούς του ίδιου του φυτού. Με τον τρόπο αυτό ενισχύονται τόσο η θρέψη όσο και η άμυνα των φυτών απέναντι σε βιοτικό και αβιοτικό στρες” λέει ο κ. Ηλιόπουλος.
Για την ανάπτυξη του σκευάσματος συλλέχθηκαν από τη φύση και αξιολογήθηκαν εκατοντάδες στελέχη ωφέλιμων μικροοργανισμών, μέσα από μακροχρόνια πειράματα σε διάφορες καλλιέργειες, όπως τομάτα, πιπεριά, πατάτα, αγγούρι, φράουλα και αμπέλι. Τα μέχρι σήμερα αποτελέσματα χαρακτηρίζονται ιδιαίτερα ενθαρρυντικά, καθώς δείχνουν ότι η συγκεκριμένη προσέγγιση μπορεί να συμβάλει στη μείωση των χημικών, διατηρώντας παράλληλα το κέρδος του αγρότη.
Η ομάδα και οι στόχοι
Την ερευνητική ομάδα αποτελούν ο Παναγιώτης Ηλιόπουλος, Καθηγητής και Διευθυντής του Εργαστηρίου, ο Δημήτριος Νατσιόπουλος και ο Ηλίας Πλατής, μέλη ΕΔΙΠ, καθώς και ο Σπυρίδων Μαντζούκας, ερευνητής του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ. Στην προσπάθεια συμμετέχουν επίσης προπτυχιακοί και μεταπτυχιακοί φοιτητές, νέοι επιστήμονες και συνεργάτες.
Η ομάδα επιδιώκει η έρευνα να μη μείνει μόνο στο εργαστήριο, αλλά να φτάσει στον παραγωγό. Για τον λόγο αυτό έχει ξεκινήσει η προσπάθεια δημιουργίας της BioCrop Systems, μιας εταιρείας-τεχνοβλαστού του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Σκοπός της είναι να αξιοποιήσει την τεχνογνωσία που έχει αναπτυχθεί και να τη μετατρέψει σε βιολογικά προϊόντα και υπηρεσίες για τον αγροτικό τομέα.
Το MultiBioCrop προορίζεται να αποτελέσει το πρώτο προϊόν της BioCrop Systems. Ο σχεδιασμός, ωστόσο, είναι ευρύτερος και περιλαμβάνει την ανάπτυξη πιο εξειδικευμένων βιολογικών λύσεων για διαφορετικές καλλιέργειες, καθώς και υπηρεσίες εφαρμοσμένης έρευνας, δοκιμών πεδίου και τεχνικής υποστήριξης για παραγωγούς, γεωπόνους, συνεταιρισμούς και επιχειρήσεις.
Η μέχρι σήμερα πορεία του εγχειρήματος έχει ήδη αναγνωριστεί και εκτός Ελλάδας. Το MultiBioCrop απέσπασε το 2ο βραβείο στην κατηγορία Food στον πανευρωπαϊκό διαγωνισμό EIT Jumpstarter 2024, που διοργανώνει το European Institute of Innovation and Technology της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επίσης, τιμήθηκε με το Best Market Discovery Award στο πρόγραμμα EIT Food Seedbed 2025, ενώ το 2026 επιλέχθηκε στις 10 καλύτερες προτάσεις μεταξύ 129 υποψηφιοτήτων από 43 χώρες στον διεθνή διαγωνισμό Future is Fungi Award.
Οι διακρίσεις αυτές, όπως επισημαίνει ο κ. Ηλιόπουλος, δείχνουν ότι η προσπάθεια έχει προοπτική και μπορεί να σταθεί σε διεθνές περιβάλλον, χωρίς όμως να σημαίνουν ότι η διαδρομή έχει ολοκληρωθεί. “Για να φτάσει το προϊόν στην αγορά απαιτούνται ακόμη δοκιμές μεγάλης κλίμακας στο χωράφι, διαδικασίες έγκρισης, οργάνωση βιομηχανικής παραγωγής και συνεργασίες με ανθρώπους της αγοράς” τονίζει.
Και προσθέτει ότι “για την ομάδα του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, το διακύβευμα είναι σαφές: η γεωργία του μέλλοντος δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στα χημικά. Χρειάζεται καινοτόμα εργαλεία, περισσότερη γνώση και λύσεις που να προστατεύουν τα φυτά, τον παραγωγό, τον καταναλωτή και το περιβάλλον”.
Όπως καταλήγει ο κ. Ηλιόπουλος, «η καινοτομία για την αγροτική παραγωγή δεν είναι πολυτέλεια, είναι ανάγκη και βασικός πυλώνας επιβίωσης». Και, όπως δείχνει η προσπάθεια που εξελίσσεται στη Λάρισα, μια τέτοια καινοτομία μπορεί να ξεκινήσει από ένα ελληνικό πανεπιστημιακό εργαστήριο και να διεκδικήσει παρουσία πέρα από τα ελληνικά σύνορα.
