Το πρωί της 14ης Αυγούστου 2018, ο Αντρέα Τσερούλι, 48 ετών, οδηγούσε προς τη δουλειά του στο λιμάνι Βόλτρι, στα δυτικά περίχωρα της ιταλικής πόλης της Γένοβας, όταν η οδογέφυρα Μοράντι κατέρρευσε από κάτω του.
Το αυτοκίνητο του ήταν από τα τελευταία που έπεσαν στο κενό και ο ίδιος μεταξύ των 43 ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους σε μια από τις χειρότερες καταστροφές σε έργα υποδομής στην Ιταλία εδώ και δεκαετίες.
Στα οκτώ χρόνια που ακολούθησαν, ο γιος του Τσερούλι, ο Τσέζαρε, τελείωσε το σχολείο, πέρασε τις τελικές εξετάσεις και πρόκειται να ξεκινήσει το πανεπιστήμιο φέτος το φθινόπωρο. Ήταν 10 ετών όταν πέθανε ο πατέρας του. Τώρα είναι ενήλικας.
Στις 16 Ιουλίου, ο Τσέζαρε και δεκάδες άλλοι συγγενείς των θυμάτων θα επιστρέψουν στην αίθουσα του δικαστηρίου στη Γένοβα όπου οι δικαστές θα ανακοινώσουν την ετυμηγορία στη δίκη σε πρώτο βαθμό για την κατάρρευση της γέφυρας, ύστερα από 284 ακροαματικές συνεδριάσεις που κράτησαν σχεδόν τέσσερα χρόνια.
Η υπόθεση αυτή, εκτός από το ότι έχει στόχο να αναζητηθούν αυτοί που ήταν υπεύθυνοι για την καταστροφή, έχει αναχθεί σε χαρακτηριστικό παράδειγμα του αργού ρυθμού με τον οποίο αποδίδεται η δικαιοσύνη σε περίπλοκες ποινικές δίκες στην Ιταλία.
Κατάρρευση την παραμονή επίσημης αργίας
Η κατάρρευση της οδογέφυρας στη διάρκεια καλοκαιρινής καταιγίδας την παραμονή επίσημης αργίας σόκαρε την Ιταλία και οδήγησε σε πολύχρονες έρευνες για τη διαχείριση και τη συντήρηση παλαιών υποδομών.
Η καταστροφή προκάλεσε διαμάχη μεταξύ της εταιρίας συμμετοχών Atlantia, υπό τον έλεγχο της οικογένειας Μπένετον, και την τότε κυβέρνηση που τερματίστηκε με την πώληση του πλειοψηφικού ποσοστού της Atlantia στην εταιρία διαχείρισης αυτοκινητοδρόμων Autostrade per l’Italia.
Πενήντα επτά κατηγορούμενοι, ανάμεσά τους πρώην υψηλόβαθμα στελέχη και διευθυντές της Autostrade και της Atlantia, μηχανικοί από τη θυγατρική εργασιών συντήρησης Spea και πρώην αξιωματούχοι του υπουργείου Μεταφορών, δικάζονται. Όλοι αρνούνται την όποια παρατυπία. Για τις πιο βαριές κατηγορίες, οι εισαγγελείς της Γένοβα ζήτησαν ποινές από φυλάκιση 2 ετών και 4 μηνών έως κάθειρξη 18,5 ετών. Ωστόσο, πολλές από τις λιγότερο σοβαρές κατηγορίες, όπως η πλαστογραφία εγγράφων, έχουν ήδη παραγραφεί.
Για την οικογένειες των θυμάτων, η αναμονή ήταν αγωνιώδης.
«Ήμουν στην παραλία της Καλαβρίας εκείνο το πρωί, χτίζοντας πύργους στην άμμο με τους φίλους μου», δήλωσε ο Τσέζαρε στο Reuters. Μόνο αφότου επέστρεψε στη Γένοβα του είπε η μητέρα του ότι ο πατέρας του είχε σκοτωθεί. «Δεν είχα ποτέ την ευκαιρία να τον αποχαιρετήσω», δήλωσε.
Φθάνοντας τώρα στην ενηλικίωση, ο Τσέζαρε δηλώνει «Είναι σωστό να αποδοθεί δικαιοσύνη, για μένα, για όλους και για τη χώρα μας».
Τι πήγε λάθος;
Στο επίκεντρο της δίκης είναι η διαμάχη για τα αίτια της καταστροφής.
Οι εισαγγελείς υποστηρίζουν ότι η χρόνια ανεπαρκής συντήρηση καθώς και το γεγονός ότι αγνοήθηκαν προειδοποιητικά σημάδια και καθυστέρησαν έργα ασφαλείας συνέβαλαν στην κατάρρευση της γέφυρας, δηλώνοντας ότι ζωτικής σημασίας εργασίες αναβλήθηκαν ενώ συνέχιζαν να αποκομίζονται και να διανέμονται κέρδη.
Οι δικηγόροι υπεράσπισης αρνούνται τη θεωρία αυτή. Υποστηρίζουν ότι η καταστροφή ήταν αποτέλεσμα ενός εγγενούς σχεδιαστικού λάθους στο καλώδιο ανάρτησης υπ’ αριθμόν εννέα της γέφυρας, αυτό που έσπασε, και κανένα πρόγραμμα συντήρησης δεν θα μπορούσε να είχε αποτρέψει την τραγωδία.
Οι αντίθετες αυτές απόψεις παρουσιάζονται εδώ και σχεδόν τέσσερα χρόνια στις συνεδριάσεις του δικαστηρίου. Η δίκη ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2022 και στη διάρκειά της έχουν παρουσιαστεί τεχνικά αποδεικτικά στοιχεία και εκθέσεις μηχανικών ενώ έχουν γίνει εκτενείς καταθέσεις ενώπιον του δικαστηρίου.
Αργοί ρυθμοί στην υπόθεση
Ο πρώην αναπληρωτής γενικός εισαγγελέας της Γένοβα Φραντσέσκο Πίντο, που επέβλεψε για μια περίοδο την υπόθεση, δήλωσε ότι η διάρκεια αποτυπώνει την περιπλοκότητα των αποδεικτικών στοιχείων και τα ευρύτερα προβλήματα στο ποινικό δικαστικό σύστημα της Ιταλίας.
«Η δίκη αυτή είναι σχεδόν σύμπτωμα της δομικής κρίσης των ποινικών δικών στην Ιταλία», δήλωσε ο Πίντο στο Reuters, προσθέτοντας ότι στην καλύτερη περίπτωση θα χρειαστούν άλλοι 18 μήνες για την αναπόφευκτη δίκη στο εφετείο και τουλάχιστον άλλος ένας χρόνος πριν από την τελική ετυμηγορία του Ανώτατου Δικαστηρίου.
Ο Τζοβάνι Πάολο Ατσίνι, δικηγόρος του πρώην διευθύνοντος συμβούλου της Atlantia Τζοβάνι Καστελούτσι, ενός εκ των βασικών κατηγορουμένων, έδωσε μια διαφορετική εξήγηση.
Ο Ατσίνι υποστήριξε ότι οι καθυστερήσεις είναι κυρίως αποτέλεσμα της απόφασης των εισαγγελικών αρχών να διενεργήσουν εκτεταμένες προδικαστικές τεχνικές έρευνες για την αιτία της κατάρρευσης. Σύμφωνα με την υπεράσπιση, μεγάλο μέρος των ερευνών αυτών έπρεπε να επαναληφθεί στη διάρκεια της ίδιας της δίκης, παρατείνοντας τη διαδικασία.
Για τους συγγενείς, τα νομικά επιχειρήματα έχουν λιγότερη σημασία από το να διασφαλιστεί μια ξεκάθαρη δικαστική απάντηση.
«Εάν δεν αποδοθούν ξεκάθαρα ευθύνες, τότε ως χώρα έχουμε σοβαρό πρόβλημα», δήλωσε στο Reuters η Έγκλε Ποσέτι, εκπρόσωπος της επιτροπής των οικογενειών των θυμάτων.
