Μια αθέατη αλλά ιδιαίτερα αποκαλυπτική εικόνα για την ψυχική υγεία των πολιτών της Πάτρας και της Δυτικής Ελλάδας αναδύεται µέσα από δύο διαφορετικές πηγές δεδοµένων: τη συνταγογράφηση αντικαταθλιπτικών φαρµάκων και την ανάλυση των αστικών λυµάτων.
Η ψυχική υγεία αναδεικνύεται σε µία από τις µεγαλύτερες προκλήσεις δηµόσιας υγείας για τη Δυτική Ελλάδα, µε τα διαθέσιµα στοιχεία να δείχνουν ότι ολοένα και περισσότεροι πολίτες στρέφονται στη φαρµακευτική αντιµετώπιση της κατάθλιψης και των αγχωδών διαταραχών.
Στην Πάτρα, τη µεγαλύτερη αστική συγκέντρωση της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας, τα δεδοµένα από τη συνταγογράφηση φαρµάκων, τις πωλήσεις των φαρµακείων αλλά και την ανάλυση των αστικών λυµάτων συγκλίνουν σε ένα κοινό συµπέρασµα: η χρήση αντικαταθλιπτικών φαρµάκων καταγράφει σταθερή αύξηση τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα µετά την πανδηµία COVID-19.
Τα ευρήµατα αποκτούν ακόµη µεγαλύτερη βαρύτητα καθώς η πρόσφατη έρευνα της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστηµίου Πατρών αποκάλυψε ότι συγκεκριµένες αντικαταθλιπτικές ουσίες καταγράφονται στα λύµατα της αχαϊκής πρωτεύουσας σε επίπεδα σηµαντικά υψηλότερα από εκείνα άλλων µεγάλων ελληνικών πόλεων. Η εικόνα αυτή έρχεται να επιβεβαιώσει όσα ήδη καταγράφονται στην καθηµερινή κλινική πρακτική των γιατρών και στα στοιχεία της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης.
Η Αντιπεριφερειάρχης Δηµόσιας Υγείας Δυτικής Ελλάδας και πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Πατρών, Άννα Μαστοράκου, επισηµαίνει ότι η αυξητική τάση δεν αποτελεί αποκλειστικά τοπικό φαινόµενο, αλλά εντάσσεται σε µια ευρύτερη εθνική και διεθνή πραγµατικότητα.
Τα ευρήµατα δείχνουν ότι η χρήση αντικαταθλιπτικών φαρµάκων βρίσκεται σε σταθερά ανοδική πορεία τα τελευταία χρόνια, ακολουθώντας µια διεθνή τάση που ενισχύθηκε σηµαντικά µετά την πανδηµία COVID-19.
Η κα Άννα Μαστοράκου, επισηµαίνει ότι τα διαθέσιµα στοιχεία από τη συνταγογράφηση, τις πωλήσεις φαρµάκων και την επιδηµιολογία λυµάτων συγκλίνουν στην ίδια διαπίστωση: η κατανάλωση αντικαταθλιπτικών αυξάνεται διαρκώς. Όπως αναφέρει, σύµφωνα µε στοιχεία του ΟΟΣΑ, η κατανάλωση αντικαταθλιπτικών στις χώρες-µέλη αυξήθηκε κατά περίπου 147% την περίοδο 2000-2020. Η αύξηση αυτή αντανακλά αφενός τη µεγαλύτερη επιβάρυνση της ψυχικής υγείας των σύγχρονων κοινωνιών και αφετέρου τη βελτίωση της διάγνωσης και της θεραπευτικής αντιµετώπισης των ψυχικών διαταραχών.
Στην Ελλάδα, τα στοιχεία της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης του ΕΟΠΥΥ δείχνουν ότι περίπου το 3,5% του πληθυσµού λαµβάνει αντικαταθλιπτική αγωγή για µονοπολική κατάθλιψη, ενώ σχεδόν οκτώ στις δέκα συνταγές (78%) αφορούν φάρµακα της κατηγορίας των εκλεκτικών αναστολέων επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs). «Η αύξηση της χρήσης αντικαταθλιπτικών αποτελεί ταυτόχρονα δείκτη αυξηµένων αναγκών ψυχικής υγείας αλλά και καλύτερης πρόσβασης σε υπηρεσίες διάγνωσης και θεραπείας. Η ερµηνεία των στοιχείων πρέπει να γίνεται µε προσοχή και πάντα σε συνδυασµό µε τα επιδηµιολογικά δεδοµένα», τονίζει η κ. Μαστοράκου.
Ο «ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ» ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΣΤΑ ΛΥΜΑΤΑ
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα αποτελέσµατα της πρωτοποριακής έρευνας που πραγµατοποίησε το Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδηµιολογίας και Ποιότητας Ζωής του Τµήµατος Ιατρικής του Πανεπιστηµίου Πατρών, σε συνεργασία µε το Εργαστήριο Αναλυτικής Χηµείας του ΕΚΠΑ. Η µελέτη πραγµατοποιήθηκε µε µηνιαίες δειγµατοληψίες στην Εγκατάσταση Επεξεργασίας Λυµάτων Πατρών από τον Απρίλιο του 2023 έως τον Μάρτιο του 2024 και αποτελεί την πρώτη ολοκληρωµένη εφαρµογή της µεθόδου της Επιδηµιολογίας Βασισµένης στα Λύµατα (Wastewater-Based Epidemiology) στην πόλη.
Από τις 226 χηµικές ουσίες που αναζητήθηκαν, ανιχνεύθηκαν συνολικά 108, προσφέροντας µια µοναδική εικόνα των συνηθειών, των νοσηµάτων και της φαρµακευτικής κατανάλωσης του πληθυσµού.
Σύµφωνα µε τον καθηγητή Υγιεινής του Πανεπιστηµίου Πατρών Απόστολου Βανταράκη, η µέθοδος επιτρέπει στους επιστήµονες να παρακολουθούν σε πραγµατικό χρόνο την κατάσταση της δηµόσιας υγείας µιας ολόκληρης κοινότητας, χωρίς προσωπικά δεδοµένα και χωρίς παρεµβάσεις στους πολίτες.
ΒΕΝΛΑΦΑΞΙΝΗ: Ο ΠΡΩΤΑΘΛΗΤΗΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΚΑΤΑΘΛΙΠΤΙΚΩΝ
Τα πιο εντυπωσιακά ευρήµατα αφορούν την κατηγορία των αντικαταθλιπτικών φαρµάκων. Η βενλαφαξίνη και ο βασικός µεταβολίτης της, O-desmethylvenlafaxine, αναδείχθηκαν ως οι κυρίαρχες ουσίες στα λύµατα της Πάτρας. Τα επίπεδα της βενλαφαξίνης εµφανίζονται περίπου 5,3 φορές υψηλότερα από εκείνα που έχουν καταγραφεί στα Ιωάννινα, ενώ ο µεταβολίτης της βρέθηκε περίπου τέσσερις φορές υψηλότερος σε σύγκριση µε την ηπειρωτική πόλη και κατά 50% υψηλότερος σε σχέση µε την Αθήνα.
Οι ερευνητές εκτιµούν ότι τα στοιχεία αυτά αντανακλούν αυξηµένη κατανάλωση αντικαταθλιπτικών και πιθανώς µεγαλύτερες ανάγκες ψυχικής υγείας στον τοπικό πληθυσµό. Παράλληλα, η µιρταζαπίνη καταγράφηκε σε επίπεδα σηµαντικά υψηλότερα από εκείνα των Ιωαννίνων, αν και χαµηλότερα από την Αθήνα.
ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΠΑΝΔΗΜΙΑ, Η ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΣΤΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ
Οι ειδικοί αποδίδουν την αυξηµένη κατανάλωση αντικαταθλιπτικών σε κοινωνικούς και οικονοµικούς παράγοντες που επηρεάζουν ολοένα και περισσότερο την ψυχική υγεία. Η οικονοµική ανασφάλεια, οι έντονοι ρυθµοί της καθηµερινότητας, η εργασιακή εξουθένωση, η µοναξιά και η κοινωνική αποµόνωση έχουν συµβάλει στην αύξηση περιστατικών άγχους και κατάθλιψης.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε και η πανδηµία COVID-19, η οποία επιδείνωσε την ψυχολογική δυσφορία σε όλες σχεδόν τις ηλικιακές οµάδες. Στην Πάτρα, τα στοιχεία από την ανάλυση των λυµάτων επιβεβαιώνουν την αυξηµένη χρήση αντικαταθλιπτικών, όπως καταγράφεται και µέσω των συνταγογραφήσεων.
Ο καθηγητής Απόστολος Βανταράκης επισηµαίνει ότι η επιδηµιολογία λυµάτων αποτελεί πλέον ένα ιδιαίτερα αξιόπιστο εργαλείο παρακολούθησης της δηµόσιας υγείας. Η µέθοδος αυτή επιτρέπει την έγκαιρη καταγραφή µεταβολών στη χρήση φαρµάκων και στις ανάγκες του πληθυσµού. Τα ευρήµατα αναδεικνύουν ότι η ψυχική υγεία αποτελεί µία από τις σηµαντικότερες προκλήσεις για τη δηµόσια υγεία στη Δυτική Ελλάδα.
ΠΗΓΗ: Εφημερίδα “ΝΕΟΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΠΑΤΡΩΝ”
