Η ομαδική έκθεση «Σύγχρονη Γαλλική Χαρακτική», που εγκαινιάσθηκε την Παρασκευή 16 Οκτωβρίου στον χώρο τέχνης Etch Ink στην Αθήνα, με τη συμμετοχή δέκα διακεκριμένων Γάλλων καλλιτεχνών, διαφορετικών καταβολών και πολιτισμικών αναφορών, αποδεικνύει διάτορα στον θεατή, όχι μόνον τις εκφραστικές δυνατότητες του απαιτητικού αυτού εικαστικού μέσου, αλλά κυρίως το πόσο πλέον το μέσο αυτό έχει αυτονομηθεί, σχεδόν απολυτρωθεί, από τη λειτουργική συναρμογή του από την τυπογραφία, κυρίως -όσο κι εάν ηχεί παράξενο- χάρις στην κυριαρχία της ψηφιακής τεχνολογίας στον χώρο των εικαστικών.
Οι δέκα διαλεκτοί χαράκτες που συμμετέχουν στην έκθεση- που παρουσιάζει το Κέντρο Χαρακτικής Αθηνών – Pandolfini & Σιατερλή, με την αιγίδα και την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού- είναι στη συντριπτική πλειονότητά τους καθηγητές της απαιτητικής τούτης εικαστικής τεχνικής, σχεδόν όλοι τους βραβευμένοι για το έργο τους και γνωστοί στη Γαλλία και τον κόσμο από τη συμμετοχή τους σε μεγάλες εκθέσεις παρουσιάζοντας έργα που αναδεικνύουν όλο το φάσμα και τις πολλαπλές εκφραστικές δυνατότητες που προσφέρει το μέσο. Παράλληλα, πέρα από την ποικιλία των τεχνικών που επιστρατεύουν, δημιουργούν κι ένα πεδίο για έναν καλλιτεχνικό διάλογο, αναφορικά με την επιλογή της τεχνικής και των δυνατοτήτων καθώς και της έντασης που εκείνη τους προσφέρει και μέσα από την οποία στρέφουν τη ματιά τους πάνω στο αντικείμενο και το θέμα της έκφρασής τους.
Όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό- Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων η χαράκτρια Λένα Μητσολίδου, που χρόνια ζει και δραστηριοποιείται στη Γαλλία, «καθένας από τους καλλιτέχνες που συμμετέχουν στην έκθεση, έχουν επιλεγεί γιατί προσπαθούν να βρουν καινούργιους δρόμους, να ανοίξουν ορίζοντες πάνω στη χαρακτική, να δώσουν ιδέες και σε άλλους χαράκτες, να πάρουν κάποιες άλλες κατευθύνσεις. Γιατί η χαρακτική δεν είναι μια παλιά τεχνική η οποία έχει μείνει ακίνητη στο χρόνο, αλλά είναι ζωντανή, συνεχίζει και εξελίσσεται».
Έτσι, σε τούτην την έκθεση, ο θεατής μπορεί αβίαστα να αντιληφθεί το πώς εξελίσσεται ένα πυκνό πλέγμα από συμβολικές, ρεαλιστικές, αναπαραστατικές ή αφηρημένες προτάσεις, που το τεχνικό μέσο της χαρακτικής μπορεί με την ιδιαιτερότητά του να εκφράσει. Και τούτο γιατί η χαρακτική, σα μια αναμέτρηση του ανθρώπου με το ίδιο το υλικό (μητρική πλάκα, ξύλο, πέτρα) και τα τεχνικά μέσα (βελόνα, σκαρπέλο, οξύ) κι ακριβώς εξαιτίας της ιδιομορφίας τούτων, μπορεί περισσότερο από κάθε άλλη τέχνη να επιτύχει ένα επιβλητικό αποτέλεσμα για το μάτι. Η πυκνότητα του χρώματος, η αντίθεση του φωτός και της σκιάς (το θεατρικών τόνων chiaroscuro), οι πολλαπλές υφές που δημιουργούν οι διασταυρούμενες ή επάλληλες και αλληλοεπικαλυπτόμενες γραμμές, οι τονικές διαβαθμίσεις και οι διαφορές στην υφή του μελανιού από τα τυπώματα, βοηθούν τη χαρακτική να προσφέρει μια μοναδική ποιητικότητα στην αναπαράσταση, το αίνιγμα, την απόδοση της πυκνότητας στο θέμα, που σε άλλα εικαστικά γένη με πολλή δυσκολία και συχνά (όπως στη φωτογραφία φερ’ ειπείν) μόνο με φίλτρα μπορούν να επιτευχθούν.
Κι αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές σε πολλές από τις δημιουργίες που εκτίθενται στην έκθεση. Όπως στην εντύπωση του θαμπωμένου γυαλιού που επιτυγχάνει η Hélène Bascoul για να μιλήσει με ένα ιδιαίτερα συναισθηματικό και ποιητικό τρόπο για την εμπειρία της ως εργαζόμενη στις φυλακές (όπου κι έστησε ένα εργαστήριο χαρακτικής) ή στην αραχνοΰφαντη εντύπωση του καπνού στο έργο «Παπαστράτος» του Guy Braun (που αποτυπώνει εικαστικά ένα ποίημα της συζύγου του, καθηγήτριας στη Σορβόννη, που ταύτιζε την ιδιαίτερη εμπειρία των διακοπών της στην Ελλάδα τη δεκαετία του ‘70 με τα ομώνυμα τσιγάρα).
Ακόμη, η εκφραστική δύναμη της χαρακτικής αναδεικνύεται ολοφάνερα και στις μελετημένες γεωμετρίες της Caroline Lesgourgues, σχεδόν ανάγλυφες σε πολλά σημεία, όπως και σε κάποιους από τους οπτικούς γρίφους της Λένας Μητσολίδου, στις ωκεάνειες εντυπώσεις της Carole Forges, στη ρευστότητα, που θυμίζει αποτύπωση φυσικών στοιχείων (γη, αέρας, θάλασσα) της Hélène Baumel, στις βαθιά χειρονομιακές, ποιητικές εντυπώσεις της Shu-E ή στην εκρηκτικότητα και στον δυναμισμό που αποπνέουν τα χαρακτικά της Dominique Van Der Veken. Καθώς και στις συνταρακτικές αναπαραστατικές εικόνες, καθαρά ανθρωποκεντρικού χαρακτήρα, που αποτυπώνουν τον πόλεμο, την εξορία της Nayla Hitti ή στην «ανησυχητικά οικεία» (Unheimlich) θεματογραφία του Manuel Jumeau, ο οποίος εκμεταλλεύεται στο έπακρο την «μαύρη τεχνική» (mezzotint) για να αποδώσει την ελπιδοφόρα εντύπωση του φωτός μέσα από την αντίθεση με την πυκνότητα του μαύρου.
Εκείνο, όμως το στοιχείο, που γίνεται ιδιαίτερα εμφανές στην έκθεση, είναι η απόλυτα χειρονομιακή και, επιτρέψτε μας, χειρωνακτική, εκφραστικότητα της χαρακτικής. Όπως αναφέρει και η Λένα Μητσολίδου: «Οι χαράκτες είναι όπως ο τσαγκάρης, που ξέρει την τεχνική του. Είναι μισοί καλλιτέχνες και μισοί τεχνίτες. Αυτό τους κάνει λίγο πιο low profile».
Κι επίσης, εκείνο που κάνει ιδιαίτερη, παρ’ όλη τη χειρονομιακότητά της τη χαρακτική είναι η επίμονη κι υπομονετική, υπαγωγή της στον χρόνο και τη βραδύτητα της χάραξης και τον διαρκή πειραματισμό, την απόρριψη και την επανέναρξη στο τύπωμα. «Οι χαράκτες είναι γενικά πιο συγκεντρωμένοι», σημειώνει η Λένα Μητσολίδου. «Εννοείται, πάνε λίγο πιο αργά. Γιατί όταν δουλεύεις πάνω σε μια τεχνική, αυτή παίρνει χρόνο για να αλλάξει, να εξελιχθεί. Δεν είναι όπως η ζωγραφική, που μπορεί να πάει πιο γρήγορα. Η χαρακτική είναι κατεξοχήν μια τέχνη η οποία πάει αργά και σε κρατάει λίγο στο χρόνο. Πιστεύω, ότι ένας από τους λόγους που μ’ αρέσει η χαρακτική είναι και αυτός. Ότι ο χρόνος επιβραδύνεται. Ενώ όλα σήμερα πάνε όλο και πιο γρήγορα, στην χαρακτική πρέπει να περιμένεις. Να περιμένεις να στεγνώσει κάτι πριν το προχωρήσεις, να περιμένεις να φτιάξεις τον τσίνγκο πριν το χαράξεις και τα λοιπά. Οπότε πρέπει να μάθεις να περιμένεις. Και όταν διδάσκω, αυτό μαθαίνω πρώτα, την υπομονή. Την οποία την έχουμε χάσει σήμερα και θέλουμε να πάνε όλα γρήγορα και πιο λάθος» προσθέτει.
Υψηλής τεχνικής κι αισθητικής δημιουργίες, διαφορετικές τεχνικές (οξυγραφία, ακουατίντα, μαύρη τεχνική [mezzotint], μονότυπο, κολλαγραφία κι άλλοι τρόποι) και μία πρωτότυπη ματιά απέναντι στην πραγματικότητα και την τέχνη απ’ όλους τους καλλιτέχνες, συνθέτουν μία έκθεση αντάξια της πάντα τολμηρής διάθεσης της γκαλερί Etch Ink και του Κέντρου Χαρακτικής Αθηνών των Δήμητρας Σιατερλή και Pino Pandolfini, οι οποίοι έχουν αφιερώσει ολάκερη τη ζωή τους για να αναδείξουν μία μορφή τέχνης, που σε αντίθεση με άλλες είναι προσιτή- χάρις στην πολλαπλότητα των αντιτύπων και της χαμηλότερης τιμής τους-στον κάθε άνθρωπο, ο οποίος έχει την απτή δυνατότητα να αποκτήσει ένα αυθεντικό έργο τέχνης.
