Η βία δεν εμφανίζεται πάντοτε ως προϊόν ιδεολογίας ή οργανωμένης πολιτικής επιλογής. Εμφανίζεται και ως έκφραση μιας συσσωρευμένης απογοήτευσης, μιας κοινωνικής κόπωσης που μετατρέπεται σε θυμό.
Υπάρχει κάτι πολύ ηχηρό στις εικόνες που έρχονται από τη Γαλλία, αλλά και από άλλες χώρες, όπου η κοινωνική διαμαρτυρία αποκτά ολοένα και πιο συγκρουσιακά χαρακτηριστικά.
Είναι η διαπίστωση ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος της κοινωνίας, έχει πάψει να πιστεύει πως υπάρχει άλλος τρόπος για να ακουστεί, για να γίνει ορατό και να επικοινωνήσει την απόγνωση ή την έλλειψη ορίζοντα στο βάθος του ορατού του μέλλοντος.
Το ερώτημα η απάντηση του οποίου μπορεί να οδηγήσει εν μέρει σε μια «ανάγνωση» του φαινομένου που ταράζει τους διεθνείς και εγχώριους κήνσορες, είναι το προφανές: «υπάρχει σήμερα προσδοκία ότι η μαζική παρουσία, η συλλογική φωνή, η ειρηνική διαδήλωση και η κοινωνική αντίδραση μπορούν να επηρεάσουν τις αποφάσεις; Πιστεύει σήμερα ένας πολίτης, σε όποιο μέρος του κόσμου, ότι μπορεί να αλλάξει την ατζέντα ή έστω να ανταλλάξει δυο κουβέντες με την εξουσία που ο ίδιος κάποτε επέλεξε να τον εκπροσωπήσει;»
Στην καθομιλουμένη, «μας βλέπει, μας ακούει κανείς, όταν μιλάμε; Ασχολείται κανείς μαζί μας όταν δεν τα σπάμε; Μέχρι πού φτάνει η αγανάκτηση της ηπιότητας; Και πόσο γρήγορα την προσπερνούν;»
Η πεποίθηση κάθε μέσου πολίτη, αρχής γενομένης από την Ελλάδα είναι η εξής: «Χιλιάδες άνθρωποι μπορούν να βγουν στους δρόμους, να φωνάξουν, να διαμαρτυρηθούν, να απεργήσουν και την επόμενη ημέρα να μην έχει ανοίξει ρουθούνι. Οι κυβερνήσεις θα συνεχίζουν την πολιτική τους, οι διαμαρτυρίες θα καταγράφονται ως ένα ακόμη γεγονός της επικαιρότητας και η καθημερινότητα θα επιστρέφει με θαυμαστή ταχύτητα στους γνωστούς της ρυθμούς. Σαν να μη μίλησε κανείς».
Αυτή η χαοτική πλέον απόσταση με τα κέντρα λήψης αποφάσεων αποτελεί στις μέρες μας μια παγιωμένη πεποίθηση, όπως και η αίσθηση ότι ζούμε προσχηματικά σε μια δημοκρατία η οποία αναγνωρίζει το δικαίωμα στη διαμαρτυρία, χωρίς να αναγνωρίζει την υποχρέωση της … ακοής, αναγνωρίζει το δικαίωμα της διαφωνίας μέχρι το όριο της μη διαταραχής της κανονικότητας της εξουσίας.
Η βία δεν εμφανίζεται πάντοτε ως προϊόν ιδεολογίας ή οργανωμένης πολιτικής επιλογής. Εμφανίζεται και ως έκφραση μιας συσσωρευμένης απογοήτευσης, μιας κοινωνικής κόπωσης που μετατρέπεται σε θυμό.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε βίαιη πράξη γεννιέται από την απελπισία, ούτε ότι η απελπισία την καθιστά αποδεκτή. Σημαίνει, όμως, ότι μια κοινωνία που περιορίζεται στην καταδίκη των επεισοδίων, χωρίς να αναζητά τις συνθήκες μέσα στις οποίες αυτές εκδηλώνονται, χάνει, ή θέλει να χάσει, ένα σημαντικό μέρος της πραγματικής εικόνας.
Είναι εύκολο να καταδικάσεις μια σπασμένη βιτρίνα. Είναι πολύ δυσκολότερο όμως να απαντήσεις στο ερώτημα γιατί ένας άνθρωπος έφτασε να πιστεύει ότι η σπασμένη βιτρίνα θα ακουστεί περισσότερο από τη φωνή του.
Οι εικόνες από τους δρόμους της Γαλλίας μπορούν, επομένως, να αποτελέσουν αφορμή για μια συζήτηση πολύ ευρύτερη από τα ίδια τα επεισόδια.
Πόση διαμαρτυρία μπορεί να αγνοήσει μια κυβέρνηση πριν αρχίσει να διαβρώνεται η εμπιστοσύνη των πολιτών στη δυνατότητά τους να επηρεάζουν τις εξελίξεις;
Και πόσο ανθεκτική μπορεί να παραμείνει μια δημοκρατία όταν η συμμετοχή περιορίζεται στην κάλπη και η φωνή της κοινωνίας, στο διάστημα ανάμεσα στις εκλογές, αντιμετωπίζεται ως ενόχληση;
Η ευθύνη των πολιτικών κομμάτων σε όλη αυτή την θλιβερή εξίσωση είναι τεράστια. Όχι μόνο εκείνων που ασκούν την εξουσία και συγχέουν τη λαϊκή εντολή με μια τετραετή εξουσιοδότηση αυθαιρεσίας, αλλά και εκείνων που διεκδικούν να την αντικαταστήσουν, αντιμετωπίζοντας την κοινωνική οργή ως εκλογικό καύσιμο και όχι ως αίτημα ουσιαστικής πολιτικής αλλαγής. Και οι μεν και οι δε, παραδίδουν τους πολίτες στα άκρα.
Στη χώρα μας έχουμε ζήσει και τις δύο εκδοχές. Το πώς εμείς καταλήξαμε στον καναπέ, είναι μια άλλη, πικρή ιστορία, η οποία ίσως να έχει σημείο εκκίνησης την παράδοση στην ψευδαίσθηση ότι οι χιλιάδες μπορούν να αλλάξουν την μοίρα τους ειρηνικά και ακολούθως την προσγείωση στην παραδοχή ότι τίποτα δεν αλλάζει πέραν της έντασης των ψευδαισθήσεών μας.
