Περιβαλλοντική ενίσχυση για όσους καλλιεργούν πυρηνόκαρπα, εσπεριδοειδή και αμπέλι – αλλά με πενταετή δέσμευση και πολλά -αν- στο δρόμο!
Περιβαλλοντική ενίσχυση για όσους καλλιεργούν πυρηνόκαρπα, εσπεριδοειδή και αμπέλι – αλλά με πενταετή δέσμευση και πολλά -αν- στο δρόμο!
Όταν οι εντομολογικοί εχθροί χτυπούν στην καρδιά της παραγωγής
Καθώς οι δενδροκαλλιέργειες – και ειδικά τα εσπεριδοειδή – εισέρχονται στην κρίσιμη φάση της άνθησης και της πρώιμης καρπόδεσης, ο ανθοτρήτης (Prays citri) επιβεβαιώνει τη φήμη του ως ένας από τους πιο ύπουλους και ανθεκτικούς εχθρούς. Μαζί του, σε άλλες καλλιέργειες ή περιοχές, προβληματίζουν και άλλα έντομα όπως η καρπόκαψα (Cydia pomonella) και την ευδεμίδα (Lobesia botrana), τα οποία επίσης περιλαμβάνονται στους στόχους της δράσης ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ. Η ζημιά τους είναι συχνά ποιοτική και ποσοτική, με άμεσο αντίκτυπο στην παραγωγή και στο εισόδημα των παραγωγών.
Ιδιαίτερα επιβαρυμένες είναι οι περιοχές με ήπιο και υγρό κλίμα την άνοιξη – όπως η Αιτωλοακαρνανία, η Ηλεία, η Άρτα, αλλά και νησιωτικές ζώνες (στο κλίμα) όπως η Λακωνία και η Χίος – όπου οι θερμοκρασιακές συνθήκες ευνοούν την ανάπτυξη πληθυσμών εντομολογικών εχθρών όπως ο ανθοτρήτης, η καρπόκαψα και η ευδεμίδα. Σε πολλές περιπτώσεις, απαιτούνται διαδοχικές επεμβάσεις με εντομοκτόνα, τα οποία όμως έχουν αρχίσει να χάνουν την αποτελεσματικότητά τους, είτε λόγω ανάπτυξης ανθεκτικότητας είτε λόγω περιορισμών στη χρήση τους.
Παράλληλα, η μείωση των διαθέσιμων δραστικών ουσιών και οι αυξημένες απαιτήσεις της νέας ΚΑΠ για μείωση εισροών έχουν ωθήσει πολλούς παραγωγούς να αναζητήσουν εναλλακτικά σχήματα φυτοπροστασίας. Στο πλαίσιο αυτό, η μέθοδος της παρεμπόδισης σύζευξης – γνωστή και ως ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ – εμφανίζεται ως μια τεχνικά ενδιαφέρουσα λύση, με περιβαλλοντικό και παραγωγικό αποτύπωμα που αξίζει διερεύνησης.
Τι είναι η Δράση ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ και τι προβλέπει η ΚΑΠ 2023-2027
Η Δράση 2 του Υπομέτρου Π3.70.1.3 της νέας ΚΑΠ 2023–2027 αφορά την ενίσχυση παραγωγών που δεσμεύονται να εφαρμόσουν τη μέθοδο παρεμπόδισης σύζευξης εντόμων – γνωστή ως ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ. Η τεχνική αυτή βασίζεται στη διάχυση φερομονών που αποπροσανατολίζουν τα αρσενικά έντομα και περιορίζουν τη σύζευξη, οδηγώντας σε σημαντική μείωση των πληθυσμών-στόχων, χωρίς χρήση εντομοκτόνων.
Εφαρμόζεται με την τοποθέτηση ειδικών διαχυτήρων ή καλυμμάτων σε ολόκληρη την έκταση της καλλιέργειας, ώστε να δημιουργείται μια “ομπρέλα” φερομονών. Δεν αποτελεί συμπληρωματική πρακτική, αλλά ολοκληρωμένη μέθοδο φυτοπροστασίας που σε αρκετές περιπτώσεις υποκαθιστά πλήρως τις χημικές επεμβάσεις.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί τέτοιες λύσεις στο πλαίσιο της «Πράσινης Συμφωνίας» και της στρατηγικής «Από το Αγρόκτημα στο Πιάτο», με στόχο τη μείωση κατά 50% της χρήσης φυτοφαρμάκων έως το 2030. Ανταποκρινόμενη σε αυτή την κατεύθυνση, η Ελλάδα εντάσσει για πρώτη φορά τη μέθοδο ως επιλέξιμη δράση ενίσχυσης στα οικολογικά σχήματα του Πυλώνα ΙΙ.
Αν και το ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ έχει εφαρμοστεί πιλοτικά σε Ιταλία, Ισπανία και Γαλλία, αυτή είναι η πρώτη φορά που εφαρμόζεται οργανωμένα στην Ελλάδα, με θεσμική και οικονομική στήριξη. Στόχος είναι όχι μόνο η περιβαλλοντική ωφέλεια, αλλά και η προώθηση μιας πιο στοχευμένης και σύγχρονης φυτοπροστασίας.
Δηλώσεις ενδιαφέροντος μέσω ΟΣΔΕ 2024
Η συμμετοχή στη δράση ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ δεν προκύπτει μέσα από κάποια ξεχωριστή προκήρυξη ή αίτηση, αλλά ενσωματώθηκε ως επιλογή εντός της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης (ΟΣΔΕ) για το έτος 2024. Οι παραγωγοί που επιθυμούσαν να συμμετάσχουν, έπρεπε να δηλώσουν κατάλληλες καλλιέργειες και να επιλέξουν την αντίστοιχη δράση στο πληροφοριακό σύστημα του ΟΠΕΚΕΠΕ κατά την περίοδο των δηλώσεων.
Η συμπερίληψη της δράσης στο ΟΣΔΕ, ωστόσο, δεν συνεπάγεται αυτόματη ένταξη. Αντιθέτως, η υποβολή θεωρείται εκδήλωση ενδιαφέροντος, η οποία θα εξεταστεί από τις αρμόδιες υπηρεσίες. Η επιλογή των τελικών δικαιούχων θα πραγματοποιηθεί μεταγενέστερα, με βάση συγκεκριμένα κριτήρια επιλεξιμότητας των παραγωγών, των αγροτεμαχίων αλλά και των γεωγραφικών περιοχών παρέμβασης. Κομβικός παράγοντας θα είναι επίσης η διαθεσιμότητα του προϋπολογισμού της δράσης, καθώς τα αιτήματα υπερέβησαν τις αρχικές προσδοκίες.
Αυτό σημαίνει πως ούτε ο αριθμός των δικαιούχων ούτε τα αγροτεμάχια που θα εγκριθούν έχουν ακόμα οριστικοποιηθεί. Η αβεβαιότητα αυτή δημιουργεί εύλογο προβληματισμό στους ενδιαφερόμενους παραγωγούς, οι οποίοι έχουν ήδη κινηθεί με βάση την ελπίδα ένταξης, αλλά αγνοούν εάν – και πότε – θα λάβουν τελική απάντηση. Το χρονοδιάγραμμα εγκρίσεων και η σαφήνεια των σχετικών οδηγιών παραμένουν κρίσιμο ζητούμενο.
Ούτε ο αριθμός των δικαιούχων ούτε τα αγροτεμάχια που θα εγκριθούν έχουν ακόμα οριστικοποιηθεί
Επιλέξιμες καλλιέργειες και απαιτήσεις συμμετοχής
Η δράση αφορά παραγωγούς που καλλιεργούν συγκεκριμένες δενδρώδεις ή αμπελουργικές καλλιέργειες, οι οποίες εμφανίζουν συχνά προβλήματα από εντομολογικούς εχθρούς όπως ο ανθοτρήτης, η καρπόκαψα ή η ευδεμίδα. Επιλέξιμες καλλιέργειες θεωρούνται η ροδακινιά, η νεκταρινιά, η βερικοκιά, η δαμασκηνιά, η κερασιά, η μηλιά, η αχλαδιά, η κυδωνιά, η καρυδιά, τα εσπεριδοειδή και το αμπέλι.
Για να θεωρηθεί επιλέξιμος, ο παραγωγός πρέπει να δηλώσει τουλάχιστον 10 συνεχόμενα στρέμματα της ίδιας επιλέξιμης καλλιέργειας στο ΟΣΔΕ του 2024, ενώ ειδικά για τα εσπεριδοειδή αρκούν 5 στρέμματα, λόγω του διαφορετικού τρόπου φύτευσης και της πυκνότητας των δενδρώνων. Τα αγροτεμάχια αυτά πρέπει να ανήκουν στον ίδιο γεωργό (φυσικό ή νομικό πρόσωπο), να είναι όμορα ή να γειτνιάζουν, ώστε να επιτυγχάνεται η αναγκαία «πυκνότητα φερομονικού νέφους» για την αποτελεσματικότητα της μεθόδου.
Η διάρκεια της δέσμευσης είναι πενταετής, ξεκινώντας από το έτος ένταξης, ενώ για κάθε έτος ο παραγωγός οφείλει να αποδεικνύει την εφαρμογή της μεθόδου. Αυτό περιλαμβάνει την υποβολή Σχεδίου Περιβαλλοντικής Διαχείρισης, τιμολόγια αγοράς των φερομονικών σκευασμάτων και σχετική τεχνική τεκμηρίωση ανά καλλιεργητική περίοδο. Οι παραγωγοί που τηρούν τις δεσμεύσεις τους λαμβάνουν ετήσια ενίσχυση που κυμαίνεται από 35 έως και 50 ευρώ ανά στρέμμα, ανάλογα με την καλλιέργεια, τη ζώνη παρέμβασης και τη διαθέσιμη χρηματοδότηση.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ένταξη δεν είναι αυτόματη. Παρά το γεγονός ότι οι παραγωγοί εκδήλωσαν ενδιαφέρον μέσω του ΟΣΔΕ 2024, η τελική επιλογή των δικαιούχων θα γίνει βάσει κριτηρίων επιλεξιμότητας και της διαθεσιμότητας κονδυλίων. Η ενίσχυση καταβάλλεται μόνο σε όσους εγκριθούν, ενώ η μη ένταξη δεν δημιουργεί δικαίωμα αποζημίωσης.
Ετήσια ενίσχυση που κυμαίνεται από 35 έως και 50 ευρώ ανά στρέμμα
Η τεχνική καθοδήγηση ως κλειδί για την επιτυχία της δράσης
Η εφαρμογή της μεθόδου ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ δεν περιορίζεται στην τοποθέτηση μερικών φερομονικών παγίδων. Απαιτεί παρακολούθηση του πληθυσμού-στόχου, καλή γνώση του φαινολογικού κύκλου της καλλιέργειας και τεχνική ακρίβεια στο χρονοδιάγραμμα τοποθέτησης των διαχυτήρων. Ειδικά στις πρώτες χρονιές εφαρμογής, η πιθανότητα λάθους είναι αυξημένη – και η επιτυχία του μέτρου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σωστή καθοδήγηση.
Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των γεωτεχνικών και ειδικά των γεωπόνων που υποστηρίζουν τους παραγωγούς είναι καθοριστικός. Δεν καλούνται μόνο να εξηγήσουν το μέτρο ή να βοηθήσουν με τα παραστατικά, αλλά να παρακολουθούν τις εφαρμογές στο πεδίο, να δίνουν καλλιεργητικές οδηγίες και να επισημαίνουν τυχόν αποκλίσεις ή σφάλματα.
Η πολιτεία, αν όντως θέλει να στηρίξει την επιτυχία του μέτρου, θα πρέπει να επενδύσει και σε αυτό το κομμάτι. Γιατί χωρίς τεχνική υποστήριξη στο χωράφι, η δράση κινδυνεύει να μείνει μια γραφειοκρατική απόπειρα χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα.
Ο ρόλος του κρατικού μηχανισμού και οι γκρίζες ζώνες
Το θεσμικό πλαίσιο της δράσης είναι ξεκάθαρο σε επίπεδο νομοθεσίας και έχει αποτυπωθεί στις σχετικές αποφάσεις του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, όπως και στις εγκυκλίους που εξέδωσε ο ΟΠΕΚΕΠΕ. Οι γενικές κατευθύνσεις, οι όροι επιλεξιμότητας και οι απαιτήσεις τεκμηρίωσης είναι διαθέσιμες σε επίσημα έγγραφα και αναρτήσεις στην ιστοσελίδα του Οργανισμού Πληρωμών.
Ωστόσο, η καθοριστική παράμετρος δεν είναι μόνο το “τι” προβλέπεται θεσμικά, αλλά και το “πώς” επικοινωνείται στον τελικό αποδέκτη. Σε αυτόν τον τομέα, οι κρατικές υπηρεσίες φαίνεται να κινούνται με σχετική αδράνεια ή και ασάφεια. Παρά τις εγκυκλίους, πολλοί παραγωγοί παραμένουν μετέωροι ως προς το τι ακριβώς πρέπει να κάνουν, ποια παραστατικά χρειάζονται, πώς θα αποδεικνύουν την εφαρμογή κάθε χρόνο ή ακόμη και αν τελικά θα ενταχθούν.
Η τεχνική υποστήριξη, είτε από τις δημόσιες δομές είτε από συνεργαζόμενους φορείς, είναι περιορισμένη και συχνά ετεροχρονισμένη, ενώ η πληροφόρηση που φτάνει στο επίπεδο του αγρού μεταφέρεται πολλές φορές μέσω των ιδιωτών γεωπόνων ή μέσω «ακουσμάτων» από άλλους παραγωγούς. Αυτό δημιουργεί σύγχυση και ενίοτε απογοήτευση, καθώς η γραφειοκρατία της ΚΑΠ συγκρούεται με την πρακτική καθημερινότητα του παραγωγού.
Ακόμη και σήμερα, καθώς η διαδικασία εισέρχεται στην κρίσιμη φάση των εγκρίσεων, δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρο ποια είναι η δυναμική του προϋπολογισμού και αν θα καλυφθεί το σύνολο των αιτήσεων. Η προσδοκία για μια ουσιαστική ενίσχυση μετατρέπεται σε αναμονή, με το ερώτημα να παραμένει: θα προλάβει η κρατική μηχανή να συνοδεύσει την ανάγκη της μετάβασης προς μια πιο βιώσιμη φυτοπροστασία, ή θα μείνουμε στα χαρτιά;
Τι λένε οι παραγωγοί
Η καθημερινότητα των παραγωγών, σε πολλές περιπτώσεις, αποκαλύπτει την απόσταση ανάμεσα στη θεωρία του σχεδιασμού και την πράξη του αγρού. Ο Γιώργος, παραγωγός εσπεριδοειδών, δήλωσε συμμετοχή στη δράση μέσω του ΟΣΔΕ 2024, με την ελπίδα να βρει μια πιο βιώσιμη λύση απέναντι στο διαρκές πρόβλημα του ανθοτρήτη.
«Όταν άκουσα για το ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ, είπα να το δοκιμάσω γιατί κάθε χρόνο με τον ανθοτρήτη δεν βγαίνει άκρη. Αλλά δεν είμαι σίγουρος τι θα γίνει μετά την αίτηση. Δεν ξέρουμε ποιοι θα μπουν, ούτε αν θα προλάβουμε να παραγγείλουμε τα σκευάσματα. Θέλουμε καθαρές απαντήσεις, όχι αβεβαιότητα», λέει χαρακτηριστικά, μεταφέροντας το κλίμα αναμονής και προβληματισμού που επικρατεί σε μεγάλο μέρος του παραγωγικού κόσμου.
Η αίσθηση αυτή, κοινή σε πολλούς παραγωγούς – είτε αντιμετωπίζουν τον ανθοτρήτη στα εσπεριδοειδή, είτε την ευδέμιδα στο αμπέλι ή την καρπόκαψα σε μηλοειδή – φανερώνει ένα χάσμα ανάμεσα στον σχεδιασμό και την εφαρμογή, το οποίο καλείται να καλυφθεί άμεσα. Αντίστοιχες ανησυχίες εκφράζει και η Σοφία, που δραστηριοποιείται ως αμπελουργός:
«Η ευδεμίδα κάθε χρόνο μας κοστίζει. Αν αυτή η μέθοδος μπορεί να βοηθήσει χωρίς να ψεκάζουμε συνέχεια, είναι θετικό. Αρκεί να εγκριθούμε εγκαίρως και να έχουμε στήριξη, γιατί μόνοι μας δεν θα το καταφέρουμε».
Παρόμοιοι προβληματισμοί ακούγονται και από άλλους παραγωγούς, που αν και βλέπουν με ενδιαφέρον την περιβαλλοντική προοπτική της μεθόδου, διστάζουν μπροστά στην πολυπλοκότητα των διαδικασιών, το άγνωστο των τελικών εγκρίσεων και τον φόβο ενός πιθανού κόστους χωρίς αντίκρισμα.
Οι γεωπόνοι και οι σύμβουλοι που στηρίζουν την εφαρμογή του μέτρου καλούνται όχι μόνο να απαντήσουν σε τεχνικά ζητήματα, αλλά και να καθησυχάσουν εύλογες ανησυχίες για το αν το σύστημα τελικά θα λειτουργήσει.
Αναδεικνύεται έτσι ένα κενό στην εφαρμογή: το κράτος ζητά δέσμευση πενταετίας από τους αγρότες, αλλά η ανταπόδοση – τόσο σε πληροφόρηση όσο και σε αίσθημα ασφάλειας – δεν είναι ακόμα ισοβαρής. Το στοίχημα πλέον δεν είναι απλώς η έγκριση, αλλά η εμπιστοσύνη.
Ένα στοίχημα για το μέλλον της γεωργίας
Η δράση ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ, όσο τεχνική κι αν φαίνεται, δεν είναι απλώς ένα ακόμα μέτρο ενίσχυσης· είναι ένδειξη μιας αλλαγής νοοτροπίας, μιας μετατόπισης του αγροτικού τοπίου προς πιο βιώσιμες πρακτικές. Για πολλούς παραγωγούς, η μέθοδος παρεμπόδισης σύζευξης αποτελεί ίσως την πρώτη ουσιαστική επαφή με τη φιλοσοφία της ολοκληρωμένης και στοχευμένης φυτοπροστασίας, χωρίς τη χρήση εντομοκτόνων.
Όμως καμία μετάβαση δεν είναι εύκολη – και κανένα μέτρο δεν πετυχαίνει χωρίς εμπιστοσύνη. Αν η δράση πρόκειται να αποδώσει, απαιτείται κάτι περισσότερο από χρηματοδότηση: χρειάζεται τεχνική υποστήριξη στο χωράφι, έγκαιρη καθοδήγηση, απλοποίηση των διαδικασιών και, πάνω απ’ όλα, αξιοπιστία εκ μέρους των θεσμών.
Η φετινή χρονιά μπορεί να είναι πειραματική, αλλά αποτελεί και δοκιμασία: για το κατά πόσο η δημόσια διοίκηση μπορεί να σταθεί πραγματικά δίπλα στον παραγωγό· για το αν το “πράσινο” όραμα της ΚΑΠ μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς να χαθεί στη μετάφραση των εγκυκλίων.
Το ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ δεν είναι πανάκεια, αλλά μπορεί να γίνει αφετηρία. Όχι μόνο για την προστασία των καλλιεργειών από τον ανθοτρήτη, αλλά και για την οικοδόμηση μιας νέας σχέσης εμπιστοσύνης ανάμεσα στην πολιτεία και τον αγροτικό κόσμο.
Η ΚΑΠ υπόσχεται. Οι παραγωγοί περιμένουν.
Συχνές Ερωτήσεις
Αν έχω δηλώσει τις καλλιέργειές μου στο ΟΣΔΕ 2024, σημαίνει ότι μπήκα στη δράση;
Όχι απαραίτητα. Η συμπερίληψη της δράσης ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ στη δήλωση ΟΣΔΕ 2024 θεωρείται εκδήλωση ενδιαφέροντος και όχι επιβεβαίωση ένταξης. Η τελική επιλογή των δικαιούχων γίνεται από τον ΟΠΕΚΕΠΕ βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων και του διαθέσιμου προϋπολογισμού.
Πότε και πώς θα μάθω αν εγκρίθηκα;
Οι εγκρίσεις αναμένονται σε επόμενο στάδιο, εντός του 2025. Η δήλωση έγινε το 2024, αλλά η αξιολόγηση και επιλογή εξελίσσεται φέτος. Η ενημέρωση θα πραγματοποιηθεί μέσω του ΟΠΕΚΕΠΕ και των πιστοποιημένων φορέων ή παρόχων υπηρεσιών που υποστήριξαν τις δηλώσεις.
Μπορώ να εφαρμόσω το ΚΟΜΦΟΥΖΙΟ μόνος μου, χωρίς γεωπόνο;
Η μέθοδος απαιτεί ακρίβεια στον χρόνο τοποθέτησης, γνώση της βιολογίας του εντόμου-στόχου, σωστή επιλογή σκευασμάτων και πλήρη τεκμηρίωση για κάθε έτος. Στην πράξη, η καθοδήγηση από γεωπόνο ή γεωτεχνικό είναι απαραίτητη — όχι μόνο για την εφαρμογή, αλλά και για την επιλεξιμότητα της ενίσχυσης.
Αν εγκριθώ, πότε θα πληρωθώ και με ποιο ποσό;
Η ενίσχυση ανέρχεται σε 35 έως 50 ευρώ ανά στρέμμα ετησίως, ανάλογα με την καλλιέργεια και τη ζώνη. Η πληρωμή γίνεται κάθε έτος, εφόσον τηρηθούν οι δεσμεύσεις και υποβληθούν τα απαραίτητα παραστατικά, όπως Σχέδιο Περιβαλλοντικής Διαχείρισης και τιμολόγια αγοράς των φερομονικών σκευασμάτων.
Για περισσότερες ειδήσεις, ακολουθήστε μας εδώ!
Για συνεχή ενημέρωση, πατήστε εδώ
