Στο επίκεντρο της ελληνικής διπλωματικής παρέμβασης οι θαλάσσιες ζώνες, τα δικαιώματα των νησιών και η «Γαλάζια Πατρίδα». Οι έρευνες νοτίως της Κρήτης και η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου διαμορφώνουν τις επόμενες προκλήσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Σαφές μήνυμα προς την Τουρκία για την υπεράσπιση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου έστειλε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, επιλέγοντας να χρησιμοποιήσει έναν χάρτη για να αναδείξει τις ελληνικές αντιρρήσεις στο τουρκολιβυκό μνημόνιο.
Η παρέμβαση του Έλληνα πρωθυπουργού πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Αθήνας και Άγκυρας εμφανίζουν νέα σημάδια έντασης, παρά τη διατήρηση των διπλωματικών διαύλων επικοινωνίας.
Με την παρουσίαση του χάρτη, ο κ. Μητσοτάκης επιχείρησε να καταδείξει ότι η συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης παραβλέπει την ύπαρξη ελληνικών νησιών και τα δικαιώματα που απορρέουν από αυτά.
«Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί. Και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με το να χαράσσονται αυθαίρετες γραμμές σε έναν χάρτη», τόνισε χαρακτηριστικά.
Ο χάρτης ως διπλωματικό μήνυμα
Η επιλογή του πρωθυπουργού να παρουσιάσει χάρτη ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας είχε ιδιαίτερο συμβολισμό.
Η Αθήνα επιδιώκει να αναδείξει τη θέση της ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος των κυριαρχικών δικαιωμάτων τρίτων κρατών.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Κυριάκος Μητσοτάκης χρησιμοποιεί χάρτες στο πλαίσιο της δημόσιας διπλωματίας.
Το 2022, από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, είχε αναφερθεί στη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας», παρουσιάζοντας τις τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, το ζήτημα επανέρχεται στο προσκήνιο, με την ελληνική πλευρά να εκφράζει ανησυχία για ενδεχόμενη περαιτέρω θεσμική ενσωμάτωση της «Γαλάζιας Πατρίδας» στην τουρκική πολιτική.
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο και η συμφωνία με την Αίγυπτο
Στην τοποθέτησή του, ο πρωθυπουργός αντιπαρέβαλε το τουρκολιβυκό μνημόνιο με τη συμφωνία Ελλάδας και Αιγύπτου του 2020 για τη μερική οριοθέτηση Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Η Αθήνα θεωρεί ότι η ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία αποτελεί παράδειγμα οριοθέτησης με βάση το διεθνές δίκαιο.
Αντίθετα, απορρίπτει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, υποστηρίζοντας ότι αγνοεί την επήρεια ελληνικών νησιών στις θαλάσσιες ζώνες.
Ο κ. Μητσοτάκης χρησιμοποίησε μάλιστα ένα υποθετικό παράδειγμα για να καταστήσει σαφή την ελληνική επιχειρηματολογία.
Αναρωτήθηκε πώς θα αντιμετωπιζόταν μια συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης μεταξύ Ελλάδας και Τυνησίας, εάν οι δύο χώρες ενεργούσαν σαν να μην υπήρχαν η Σικελία και η Μάλτα.
Με αυτόν τον παραλληλισμό υποστήριξε ότι οι γεωγραφικές πραγματικότητες δεν μπορούν να παρακάμπτονται μέσω διμερών συμφωνιών.
Οι επόμενες δοκιμασίες στην Ανατολική Μεσόγειο
Η διπλωματική αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στις δηλώσεις και στους χάρτες.
Στο επίκεντρο των εξελίξεων βρίσκονται σημαντικά ενεργειακά και γεωπολιτικά έργα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Ένα από αυτά είναι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, γνωστή ως Great Sea Interconnector (GSI), για την οποία οι σχεδιαζόμενες θαλάσσιες έρευνες αποτελούν ζήτημα ιδιαίτερου ενδιαφέροντος.
Παράλληλα, σύμφωνα με τον προγραμματισμό που αναφέρεται στο δημοσίευμα, τον Δεκέμβριο αναμένονται σεισμικές έρευνες της Chevron σε θαλάσσιες περιοχές νοτίως της Κρήτης.
Η πιθανότητα αντίδρασης από την Τουρκία ή τη λιβυκή πλευρά αποτελεί ένα από τα ζητήματα που απασχολούν την ελληνική διπλωματία.
Ανοιχτό παραμένει και το ενδεχόμενο ενεργειακών ερευνών από την τουρκική κρατική πετρελαϊκή εταιρεία TPAO σε περιοχές που συνδέονται με τις τουρκικές και λιβυκές διεκδικήσεις.
Οι σχέσεις Αθήνας – Άγκυρας
Παρά τη διατήρηση των διαύλων επικοινωνίας, το κλίμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις εμφανίζεται πιο επιβαρυμένο σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο.
Η τελευταία συνάντηση κορυφής Μητσοτάκη – Ερντογάν, σύμφωνα με το δημοσίευμα, πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο στην Άγκυρα, στο πλαίσιο του Ανώτατου Συμβουλίου Συνεργασίας.
Έκτοτε, οι εξελίξεις γύρω από τις θαλάσσιες ζώνες και τα ενεργειακά έργα έχουν επαναφέρει στην επικαιρότητα τις διαφωνίες των δύο χωρών.
Η ελληνική κυβέρνηση επιμένει στη συνέχιση του διαλόγου, χωρίς να εγκαταλείπει τις θέσεις της για την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ.
«Χωρίς κανόνες, η θάλασσα γίνεται ζούγκλα»
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε η αναφορά του Κυριάκου Μητσοτάκη στην ανάγκη σεβασμού των κοινών κανόνων στη Μεσόγειο.
Ο πρωθυπουργός προειδοποίησε ότι, χωρίς διεθνώς αποδεκτούς κανόνες, η θάλασσα κινδυνεύει να μετατραπεί σε πεδίο ανταγωνιστικών διεκδικήσεων.
«Όσος χρόνος κι αν περάσει, ή όσο συχνά κι αν επαναλαμβάνονται οι παράνομες αξιώσεις, αυτό που είναι παράνομο παραμένει παράνομο», υπογράμμισε.
Η τοποθέτηση αυτή αποτυπώνει την προσπάθεια της Αθήνας να μεταφέρει τη συζήτηση από το επίπεδο της διμερούς αντιπαράθεσης στο πεδίο των διεθνών θεσμών.
Με τη συγκεκριμένη παρέμβαση, η ελληνική κυβέρνηση επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι οι διαφορές για τις θαλάσσιες ζώνες πρέπει να αντιμετωπίζονται με βάση το διεθνές δίκαιο και όχι μέσω μονομερών διεκδικήσεων.
Οι επόμενοι μήνες, με τις ενεργειακές έρευνες και τις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, θα αποτελέσουν σημαντική δοκιμασία για τη διατήρηση της σταθερότητας και των διπλωματικών διαύλων ανάμεσα στην Αθήνα και την Άγκυρα.
