Με έναν χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου ως κύριο εργαλείο, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επέλεξε το βήμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ προκειμένου να αμφισβητήσει ανοιχτά το τουρκολιβυκό μνημόνιο και να προβάλει τις ελληνικές θέσεις στη διεθνή σκηνή. Η κίνηση αυτή, που έλαβε χώρα την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου, αποτελεί την κορύφωση μιας ευρύτερης στρατηγικής που υιοθέτησε η Αθήνα μετά την επικύρωση της συμφωνίας θαλάσσιας οριοθέτησης μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της τελευταίας, στις 20 Οκτωβρίου.
Ο χάρτης ως εργαλείο διπλωματικής πίεσης
Η επιχειρηματολογία του Έλληνα πρωθυπουργού βασίστηκε στις θεμελιώδεις αρχές του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας, τονίζοντας πως τα νησιά διαθέτουν πλήρη δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες και ότι διμερείς συμφωνίες δεν μπορούν να καταπατούν τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών. Αναδεικνύοντας τον χάρτη, ο Κυριάκος έστρεψε το βλέμμα στην Κρήτη, τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κάσο, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για κατοικημένες περιοχές που η τουρκολιβυκή οριοθέτηση αγνοεί εσκεμμένα.
Ο πρωθυπουργός κατήγγειλε το μνημόνιο ως αυθαίρετο και παράνομο, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα και η Λιβύη, έχοντας αντικείμενες ακτές, οφείλουν να διαπραγματευτούν με βάση το διεθνές δίκαιο. Παράλληλα, απέρριψε τη νομιμότητα της διαγώνιας χάραξης που επιχείρησαν η Τουρκία και η Λιβύη, παρακάμπτοντας τα ελληνικά νησιά. Η παρέμβαση αυτή, που συνέβη κατά τη διάρκεια συνεδρίασης για τη θαλάσσια ασφάλεια υπό την ελληνική προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας, είχε ως στόχο να καταδείξει ότι το ζήτημα υπερβαίνει τις ελληνοτουρκικές διαφορές, αγγίζοντας την εφαρμογή των κανόνων δικαίου στην περιοχή.
Η μεταστροφή της Βεγγάζης και οι προκλήσεις
Ένα κρίσιμο δεδομένο που περιπλέκει τις εξελίξεις είναι η αναπάντεχη αλλαγή στάσης της Βουλής των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης. Ενώ αρχικά η πλευρά αυτή ήταν αντίθετη στο μνημόνιο του 2019 που είχε υπογράψει η κυβέρνηση της Τρίπολης με τον Φαγέζ αλ Σάρατζ, η πρόσφατη έγκριση ανατρέπει τα δεδομένα. Η εξέλιξη αυτή προκαλεί ερωτήματα σχετικά με την αποτελεσματικότητα της ελληνικής πολιτικής, η οποία επένδυσε στη διατήρηση ισορροπημένων διαύλων επικοινωνίας με όλες τις λιβυκές πλευρές, με σκοπό τον περιορισμό της τουρκικής επιρροής.
Η αντίδραση της Τουρκίας και η νομική αντιπαράθεση
Η τουρκική πλευρά, δια του μόνιμου αντιπροσώπου της στον ΟΗΕ, πρέσβη Αχμέτ Γιλντίζ, απάντησε υποστηρίζοντας ότι το Συμβούλιο Ασφαλείας δεν αποτελεί δικαστικό όργανο για την επίλυση οριοθετήσεων. Ο Τούρκος διπλωμάτης επέμεινε στη νομιμότητα του μνημονίου, ενώ η μόνιμη αντιπρόσωπος της Ελλάδας, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, αντέκρουσε τα επιχειρήματα, τονίζοντας εκ νέου την κατάφωρη παραβίαση του Δικαίου της Θάλασσας.
Διπλωματικές πρωτοβουλίες και συμμαχίες
Πριν από την ομιλία του πρωθυπουργού, η Αθήνα είχε προχωρήσει σε μια σειρά κινήσεων:
- Στις 22 Οκτωβρίου, ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έδωσε εντολή για αποστολή επιστολής στον Αντόνιο Γκουτέρες, εκφράζοντας τις ελληνικές αντιρρήσεις.
- Στις 26 Οκτωβρίου, ο Γιώργος Γεραπετρίτης εκφώνησε κοινή δήλωση εκ μέρους της Ελλάδας, της Αιγύπτου, της Κύπρου, του Μπαχρέιν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, απορρίπτοντας το μνημόνιο ως βάση οριοθέτησης.
Επόμενα βήματα και ενεργειακά διακυβεύματα
Η ελληνική διπλωματία καλείται πλέον να διαχειριστεί τρία κύρια μέτωπα: τη διατήρηση διαύλων με τη Λιβύη, την εμβάθυνση της συνεργασίας με την Αίγυπτο και την προώθηση των ενεργειακών ερευνών νοτίως της Κρήτης. Η κοινοπραξία Chevron–Helleniq Energy προετοιμάζει σεισμικές έρευνες, οι οποίες αποτελούν κρίσιμο πρακτικό τεστ για την ελληνική κυριαρχία. Η Αθήνα ποντάρει επίσης στην αξιοποίηση των ευρωπαϊκών θεσμών για την άσκηση πίεσης, αναγνωρίζοντας ότι η διπλωματική κινητοποίηση πρέπει να μεταφραστεί σε απτά αποτελέσματα για να αποτραπεί η έμπρακτη εφαρμογή των τουρκικών επιδιώξεων.
