Του Γιώργου Ηλιόπουλου
Σε τροχιά σύγκρουσης μπαίνει η κυβέρνηση με την Τοπική Αυτοδιοίκηση μετά την ανακοίνωση του σχεδίου μεταφοράς των πολεοδομιών (Υπηρεσιών Δόμησης – ΥΔΟΜ) στο Ελληνικό Κτηματολόγιο. Η μεταρρύθμιση, που παρουσιάζεται ως βήμα «εκσυγχρονισμού και διαφάνειας», φιλοδοξεί να συγκεντρώσει σε ένα ψηφιακό χώρο όλες τις διαδικασίες δόμησης, από την έκδοση οικοδομικών αδειών μέχρι τον έλεγχο αυθαιρέτων. Οι δήμοι, όμως, προειδοποιούν για «θεσμική αποψίλωση» και προσφεύγουν στο Συμβούλιο της Επικρατείας.
Σύμφωνα με τις κυβερνητικές εξαγγελίες, όλες οι ΥΔΟΜ που σήμερα λειτουργούν υπό την ευθύνη των δήμων θα υπαχθούν διοικητικά στο Ελληνικό Κτηματολόγιο. Το νέο σχήμα θα συνδεθεί με την πλατφόρμα e-Άδειες και άλλα ψηφιακά συστήματα, με στόχο να δημιουργηθεί ένα ενιαίο περιβάλλον εξυπηρέτησης πολιτών και μηχανικών. Η κυβέρνηση υπόσχεται ταχύτερη έκδοση αδειών, ενιαία ερμηνεία της νομοθεσίας και δραστικό περιορισμό των καθυστερήσεων που ταλαιπωρούν ιδιώτες και επιχειρήσεις.
Οι αντιδράσεις των Δήμων
Η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ) αντέδρασε αμέσως, κάνοντας λόγο για «πλήγμα στη συνταγματικά κατοχυρωμένη αυτοτέλεια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης». Με ανακοίνωση που εκδόθηκε την Τετάρτη τονίζεται ότι «Είμαστε κατηγορηματικά αντίθετοι. Εκφράζουμε την πλήρη αντίρρησή μας στην αφαίρεση της αρμοδιότητας των πολεοδομιών από τους Δήμους και τη μεταφορά τους στο Κτηματολόγιο. Στέλνουμε σαφές μήνυμα: η ΚΕΔΕ θα αντισταθεί με κάθε τρόπο και κάθε μέσο».
Υπογράμμισε δε πως: «Τα ζητήματα των Πολεοδομιών αποτελούν εξόχως τοπικές υποθέσεις, όπως διασφαλίζεται από το άρθρο 102 του Συντάγματος. Η ΚΕΔΕ δεν πρόκειται να αποδεχθεί καμία απόπειρα αποδυνάμωσης του θεσμού της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Εφόσον απαιτηθεί, θα προσφύγουμε στο Συμβούλιο της Επικρατείας».
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ Λάμπρος Κυρίζογλου, Δήμαρχος Μενεμένης, τόνισε επίσης ότι δεν υποχωρεί εκατοστό πίσω από τα ψηφίσματα της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας και έφερε ως παραδείγματα, το τέλος ταφής και την αλλαγή του τρόπου κατανομής των ΚΑΠ, προσθέτοντας ότι το ίδιο θα συμβεί και στο ζήτημα των ΥΔΟΜ».
Η ΚΕΔΕ προαναγγέλει προσφυγής στο ΣτΕ, κίνηση που αναμένεται να ανοίξει νέο κύκλο αντιπαράθεσης για τα όρια των αρμοδιοτήτων κράτους και ΟΤΑ. Συνταγματολόγοι εκτιμούν ότι η υπόθεση μπορεί να δημιουργήσει νομολογία για το ποια καθήκοντα θεωρούνται «αποκλειστικά τοπικά» και ποια μπορούν να μεταφερθούν στην κεντρική διοίκηση.
Την Τρίτη 23 Σεπτεμβρίου έχει προγραμματιστεί συνάντηση της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΚΕΔΕ με τον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρο Παπασταύρου, με αντικείμενο κρίσιμα ζητήματα που αφορούν την Αυτοδιοίκηση, όπως η διαχείριση υδάτων και οι πολεοδομίες.
«Με τις τοποθετήσεις της, η ΚΕΔΕ επαναβεβαίωσε τον θεσμικό της ρόλο και έστειλε σαφές μήνυμα προς την Πολιτεία ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν πρόκειται να αποδεχθεί την αποδυνάμωση κρίσιμων αρμοδιοτήτων της, που αποτελούν θεμέλιο της δημοκρατικής λειτουργίας και της εξυπηρέτησης των πολιτών» σημειώνεται επίσης στην ανακοίνωση.
Η ΠΕΔ Δυτικής Ελλάδος
Από την πλευρά της η Περιφερειακή Ένωση Δήμων Δυτικής Ελλάδος εκφράζει και αυτή την αντίθεσή της στην προωθούμενη αλλαγή. Μιλώντας στον «Σ.Ε.» ο Θεόδωρος Μπαρής, Αντιπρόεδρος της ΠΕΔΔΕ τονίζει:
«Είμαστε αντίθετοι σε οποιαδήποτε αρμοδιότητα μεταφέρεται από την Τοπική Αυτοδιοίκηση σε κεντρικούς φορείς.
Με τον τρόπο αυτό αποδυναμώνεται ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης». Και συμπληρώνει ότι είναι άκομψος ο τρόπος της μεταφοράς, με την αιτιολογία ότι στις Πολεοδομίες «δεν γίνεται σωστή δουλειά», δηλαδή ότι επικρατούν συνθήκες διαφθοράς.
«Εμείς μιλάμε για περισσότερη αποκέντρωση και στην συγκεκριμένη περίπτωση μιλάμε για περισσότερη συγκέντρωση», εξηγεί ο κ. Μπαρής.
Για το εάν τελικά η συγκεκριμένη αλλαγή θα προκαλέσει περισσότερα προβλήματα από όσα επιδιώκεται να λύσει, ο κ. Μπαρής αναφέρει ότι: «Το πλαίσιο είναι ασαφές και δεν γνωρίζουμε με ποιο προσωπικό θα λειτουργήσει.
Όταν όμως μια αρμοδιότητα την αφαιρείς από τον πολίτη που έχει πρόσβαση στους Δήμους και υιοθετείς έναν απομακρυσμένο τρόπο λειτουργίας, αυτό θα δημιουργήσει προβλήματα».
Τέλος, ο ίδιος εξηγεί ότι θα έπρεπε να δοθεί το βάρος στην ψηφιοποίηση των υπηρεσιών και όχι στην μεταφορά τους.
«Υπάρχει μια πολιτική για υπερυσυγκέντρωση αρμοδιοτήτων κεντρικά. Το βλέπουμε και σε άλλους τομείς, όπως είναι τα απορρίματα, τα ύδατα και είναι μια λογική που διαχέεται οριζόντια σε διάφορους τομείς» καταλήγει ο κ. Μπαρής.
Η θέση του Δήμου Πατρέων
Η Aναστασία Τογιοπούλου, Αντιδήμαρχος Πολεοδομικού – Κυκλοφοριακού Σχεδιασμού και Δόμησης του Δήμου Πατρέων, αναφέρει στον «Σ.Ε.» ότι: «Ο τρόπος με τον οποίο έγινε η εξαγγελία είναι προσβλητικός για τους υπαλλήλους των υπηρεσιών. Δεν μπορείς να βάζει συλλήβδην όλους τους υπαλλήλους στην κατηγορία των διεφθαρμένων, γιατί αυτό είναι το σκεπτικό με βάση τις αποκαλύψεις που έγιναν σε διάφορες πολεοδομίες της χώρας. Αυτό που ακούσαμε μας προκαλεί οργή». Η κ. Τογιοπούλου αναφέρει ότι όσο διάστημα η ίδια υπηρετεί στην συγκεκριμένη θέση, δεν έχει υποπέσει στην αντίληψή της κάποια σχετική καταγγελία σε βάρος υπαλλήλους.
Ακολούθως η ίδια αναφέρει ότι «εάν πράγματι κάποιος θέλει να βοηθήσει αποτελεσματικά τη λειτουργία της συγκεκριμένης υπηρεσίας, εκείνο που πρέπει να κάνει είναι να προσλάβει προσωπικό. Εάν γίνει μεταφορά οικειοθελώς και εξ αρχής έχει βάλει στην κατηγορία των «διεφθαρμένων» αυτούς τους υπαλλήλους, κάτι δεν κολλάει στην συγκεκριμένη λογική της κυβέρνησης».
Η κ. Τογιοπούλου αναφέρει ότι θα έπρεπε να γίνουν ουσιαστικές προσλήψεις και να ενισχυθούν τα τμήματα.
Υπάρχουν μάλιστα Δήμοι που λόγω έλλειψης προσωπικού δεν μπορούν να συστήσουν Τμήματα Αδειών και Διευθύνσεις Πολεοδομικού Σχεδιασμού και Δόμησης. Ένας από αυτούς είναι και ο Δήμος Ερυμάνθου, που εξυπηρετείται πολεοδομικά από τον Δήμο Πατρέων.
«Άρα λοιπόν εάν η κυβέρνηση ήθελε να βοηθήσει τις υπηρεσίες θα προχωρούσε σε πρόσληψη προσωπικού για να αποκτήσουν όλοι οι Δήμοι Πολεοδομίες. Το τί εξυπηρετείται μέσα από αυτή την αλλαγή το μέλλον θα το δείξει» καταλήγει.
Επιπρόσθετα ξεκαθαρίζει ότι με βάση τον τρόπο που λειτουργεί σήμερα το Κτηματολόγιο αναμένεται ταλαιπωρία των συναλλασσομένων με τις Πολεοδομίες.
«Δεν πρόκειται να επιταχυνθεί τίποτα. Σήμερα η καταχώρηση των εγκραπτέων πράξεων έχει μια σχετική καθυστέρηση. Τα θέματα ελέγχου δόμησης δεν είναι ένας απλός έλεγχος εγγράφων αλλά απαιτούνται άλλου είδους τεχνικοί έλεγχοι. Είναι σαφές ότι δεν πρόκειται να επιταχυνθεί η διαδικασία με την συγκεκριμένη αλλαγή».
Μεγάλοι οι προβληματισμοί των μηχανικών για τις συνθήκες που θα δημιουργηθούν
Οι επαγγελματικοί φορείς μηχανικών αναγνωρίζουν την ανάγκη για ενιαία πλατφόρμα, αλλά προειδοποιούν ότι χωρίς νέες προσλήψεις και εκπαίδευση προσωπικού, οι υφιστάμενες καθυστερήσεις μπορεί να επιδεινωθούν. Πολλές Υπηρεσίες Δόμησης (ΥΔΟΜ) λειτουργούν σήμερα με έναν ή δύο υπαλλήλους και η μεταφορά στο Κτηματολόγιο, αν δεν συνοδευτεί από γενναία στελέχωση, θα συγκεντρώσει απλώς τα προβλήματα σε έναν κεντρικό φορέα.
Μιλώντας στον «Σ.Ε» ο Βαγγέλης Καραχάλιος, Πρόεδρος του ΤΕΕ Τμήματος Δυτικής Ελλάδος αναφέρει: «Αυτή τη στιγμή ακούσαμε μια εξαγγελία. Ξέραμε ότι θα μεταφερόταν στο Υπουργείο Περιβάλλοντος, αλλά ξαφνικά ακούσαμε από τον Πρωθυπουργό ότι θα μεταφέρει τις ΥΔΟΜ στο Κτηματολόγιο. Αυτό από μόνο του δεν αποτελεί μεταρρύθμιση. Πρέπει να δούμε το σκεπτικό, την αιτιολόγηση και πώς θα δομηθεί όλο αυτό το πράγμα. Υπάρχουν θετικά και αρνητικά. Δεν θεωρώ ότι θα δουλέψει η συγκεκριμένη αλλαγή. Από την άλλη και η κατάσταση στους Δήμους είναι γνωστό ότι έχει φθάσει σε «ακραία όρια». Τι εννοώ;
Δεν μιλάω για το κομμάτι διαφθοράς, είναι το γεγονός ότι υπάρχει πρόβλημα υποστελέχωσης και δεν υπάρχει κοινή αντίληψη των πραγμάτων. Δεν μπορεί μια Πολεοδομία να εκδίδει άδεια για ένα κτίσμα και άλλη να μην εκδίδει επειδή είναι για παράδειγμα εκτός σχεδίου ή λόγω κατάτμισης».
Ο κ. Καραχάλιος συμπληρώνει ότι είναι αναφαίρετο δικαίωμα των Δήμων να ασκούν Πολεοδομική Πολιτική και να ελέγχουν τις άδειες και τα αυθαίρετα με ό,τι συνεπάγεται αυτό. «Σε κάθε περίπτωση πρέπει να δούμε στις πράξεις τις εξαγγελίες», σημείωσε.
Για το κατά πόσο οι αλλαγές θα βοηθήσουν τους πολίτες στις συναλλαγές τους με τις Πολεοδομίες, ο κ. Καραχάλιος τονίζει ότι μάλλον θα ταλαιπωρηθούν. «Θα μπορούσαν οι συγκεκριμένες υπηρεσίες να παραμείνουν στους Δήμους, εφόσον η κυβέρνηση αποφάσιζε να προχωρήσει στην πρόσληψη υπαλλήλων. Δεν θα υπήρχε λόγος να γίνει αυτή η αλλαγή εφόσον αποφασιζόταν η πρόσληψη για παράδειγμα 1000 ατόμων πανελλαδικά. Η κατάσταση και στο Κτηματολόγιο είναι ιδιαίτερα επιβαρυμένη. Προφανώς όμως το Κτηματολόγιο θα έχει την δυνατότητα απορρόφησης υπαλλήλων από άλλες υπηρεσίες, κάτι που δεν μπορούν εύκολα να κάνουν οι Δήμοι. Αλλά γενικότερα η εικόνα που επικρατεί για το Κτηματολόγιο σήμερα δεν είναι και η καλύτερη».
Μάλιστα σημειώνει ότι το ΤΕΕ έχει αναλάβει πρωτοβουλία για την ψηφιοποίηση των αρχείων της Πολεοδομίας, όπως για παράδειγμα των αδειών. Και αυτό είναι ενδεικτικό της εικόνας ανεπάρκειας που επικρατεί.
«Οι Πολεοδομίες από μόνες τους δεν μπορούν να σηκώσουν το βάρος. Υπάρχει τεράστιας διαφοροποίηση των Πολεοδομιών μεταξύ τους ως προς τον τρόπο ερμηνείας των νόμων αλλά και ως προς τον τρόπο λειτουργίας.
Όπως προανέφερα κάποιος μπορεί να πάρει πολύ εύκολα δικαίωμα χρήσεως γης σε ένα νομό και σε άλλο νομό να περιμένει μήνες για να γίνει αυτό. Όλα αυτά τα αντιλαμβανόμαστε και δεν σημαίνει ότι αυτές οι δυσλειτουργίες θα λυθούν επειδή θα μεταφερθούν οι αρμοδιότητες στις Πολεοδομίες.
Η μεταφορά αρμοδιοτήτων από μόνη της δεν θα λύσει τα προβλήματα».
Άρης Γκατζόγιας: Η «κεντρικοποίηση» δεν είναι η λύση
Και στους πολιτικούς μηχανικούς επικρατεί προβληματισμός για το τι πρόκειται να αντιμετωπίσουν στο μέλλον. Το ερώτημα που πλανάται είναι αν η «κεντρικοποίηση» θα λύσει τα προβλήματα ή θα δημιουργήσει νέα.
Ο Άρης Γκατζόγιας, Πρόεδρος του Συλλόγου των Πολιτικών Μηχανικών Αχαΐας, τονίζει: «Πρέπει να αποσαφηνιστεί το εύρος των εργασιών που αναλαμβάνει το Κτηματολόγιο. Οι Πολεοδομίες δεν είχαν μόνο τον έλεγχο των αδειών, όπως φαντάζονται οι περισσότεροι.
Οι Πολεοδομίες δίνουν όρους δόμησης, χρήσης γης, κάνουν αυτοψίες για αυθαίρετα, επιβάλλουν πρόστιμα κλπ. Είναι μια σειρά από πράξεις που γίνονται από τα πολεοδομικά γραφεία. Εάν είναι να μεταφέρουμε μια αρμοδιότητα από μια Πολεοδομία σε μια ψηφιακή υπηρεσία τότε προφανώς αυτό δεν μπορεί να γίνει χωρίς το ανάλογο προσωπικό».
Η μεταφορά από μόνη της, συνεπώς κατά τον ίδιο, δεν λύνει κανένα πρόβλημα. Θα πρέπει να περιγραφεί το πλαίσιο και οι αρμοδιότητες που θα έχει η νέα υπηρεσία.
Το ζήτημα δεν είναι η «κεντρικοποίηση» όσο ότι αυτός ο τρόπος λειτουργίας δεν έχει αποτελεσματικότητα γιατί δεν έχει σχέση και με τις τοπικές ιδιαιτερότητες.
«Το βλέπουμε με σκεπτικισμό. Θα προτιμούσαμε να ψηφιοποιηθούν οι Πολεοδομίες και να δημιουργηθεί ένα Ενιαίο Πολεοδομικό Γραφείο με παρακλάδια στις δώδεκα Περιφέρειες, παρά να ενταχθεί ως υπηρεσία του Κτηματολογίου. Θα πρέπει να δούμε με ποιο τρόπο θα λειτουργήσει», αναφέρει ο κ. Γκατζόγιας.
Για το ενδεχόμενο ταλαιπωρίας των πολιτών, ο ίδιος σημειώνει ότι «εάν δεν αποσαφηνιστούν οι αρμοδιότητες τότε θα δημιουργηθούν προβλήματα και αυτό είναι βέβαιο. Πρέπει αναλυτικά να δούμε τι εννοεί η κεντρική εξουσία».
Για την ψηφιοποίηση, ο ίδιος συμπληρώνει ότι οι ΥΔΟΜ κάνουν πολλές υπηρεσίες όχι με ψηφιακό τρόπο και αυτό είναι ένα μεγάλο ζητούμενο στις μέρες μας.
Θα πρέπει να στελεχωθούν με προσωπικό και εάν πρέπει να δημιουργηθεί Αυτόνομος Οργανισμός αυτό μπορεί να γίνει, αφού προηγηθούν οι κατάλληλες παρεμβάσεις. Το γεγονός ότι ψηφιοποιείται η Πολεοδομία της Πάτρας για τον ίδιο είναι μια καλή αρχή και μια σωστή διοικητική πράξη. Όμως είναι δεκάδες οι υπηρεσίες που θα πρέπει να ψηφιοποιηθούν.
«Στην παρούσα φάση θα έλεγα ότι «βάζουμε το κάρο μπροστά από το άλογο. Αυτό είναι μεγάλο ζητούμενο για την επιτυχία του εγχειρήματος» καταλήγει ο κ. Γκατζόγιας.
Η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί από το κατά πόσο θα εξασφαλιστούν οι αναγκαίοι πόροι, θα διασφαλιστεί η συμμετοχή της αυτοδιοίκησης και θα υλοποιηθεί μια πραγματικά λειτουργική ψηφιακή πλατφόρμα. Μέχρι τότε, η αντιπαράθεση φαίνεται ότι θα κυριαρχήσει σε όλα τα πεδία.
Σε κεντρικό επίπεδο οι επαγγελματικοί φορείς των μηχανικών βλέπουν θετικά την ιδέα ενός ενιαίου ψηφιακού συστήματος, που θα μειώσει τις διαφορετικές ερμηνείες της νομοθεσίας από δήμο σε δήμο και θα κάνει πιο προβλέψιμη την αδειοδοτική διαδικασία.
