ο σύγχρονο Κληρονομικό Δίκαιο επιχειρεί να δώσει λύσεις σε χρόνια προβλήματα, όπως η αδυναμία συνεννόησης μεταξύ αδελφών για πατρικές οικίες που παραμένουν αναξιοποίητες, η διαχείριση ακινήτων με δυσδιάκριτα χρέη και ο κατακερματισμός της περιουσίας σε ολοένα μικρότερα ποσοστά. Οι νέες ρυθμίσεις στοχεύουν στην ευκολότερη διανομή των περιουσιακών στοιχείων, ενώ ταυτόχρονα παρέχουν δικλείδες ασφαλείας για την προστασία της προσωπικής περιουσίας των κληρονόμων από οφειλές του θανόντος, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Πλαίσιο εφαρμογής και προστασία από χρέη
Οι τροποποιήσεις αφορούν κυρίως κληρονομικές υποθέσεις προσώπων που απεβίωσαν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και έπειτα. Για θανάτους που συνέβησαν πριν από αυτή την ημερομηνία, ισχύουν ειδικές εξαιρέσεις, γεγονός που σημαίνει ότι το νομικό καθεστώς δεν είναι ενιαίο για όλες τις εκκρεμείς υποθέσεις. Η κεντρική αλλαγή για όσους κληρονομούν χρέη έγκειται στο ότι η προσωπική τους περιουσία δεν επιβαρύνεται αυτόματα. Η αποδοχή μιας κληρονομιάς που περιλαμβάνει δάνεια ή φορολογικά βάρη δεν θέτει σε άμεσο κίνδυνο την κύρια κατοικία, τις καταθέσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που ο κληρονόμος κατείχε ανεξάρτητα από τον αποθανόντα.
Ωστόσο, τα χρέη δεν εξαλείφονται. Εάν το κληρονομημένο ακίνητο φέρει οφειλές, ενδέχεται να απαιτηθεί η αξιοποίησή του για την αποπληρωμή τους. Η προστασία δεν εγγυάται τη διατήρηση του πατρικού χωρίς βάρη, ειδικά όταν το ύψος των χρεών υπερβαίνει την αξία του ακινήτου. Υπάρχουν συγκεκριμένες παγίδες που πρέπει να αποφεύγονται:
- Ο κληρονόμος αναλαμβάνει προσωπική ευθύνη εάν δηλώσει στη γραμματεία του αρμόδιου δικαστηρίου ότι αναλαμβάνει την ελεύθερη διαχείριση και διάθεση της κληρονομιάς.
- Προσωπική ευθύνη προκύπτει επίσης αν υπάρξει μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων κατά παράβαση των νόμιμων περιορισμών.
- Ευθύνη υφίσταται αν μειωθεί υπαίτια η αξία της κληρονομιάς ή αν παραβιαστεί η σειρά προτεραιότητας στην εξόφληση των απαιτήσεων.
Συνεπώς, κάθε πώληση ή πληρωμή απαιτεί προσεκτικό έλεγχο. Αν και ο κληρονόμος μπορεί να εισπράττει τα έσοδα της περιουσίας και να χρησιμοποιεί κεφάλαια για τη συντήρησή της ή την πληρωμή πιστωτών, αυτό δεν του παρέχει το δικαίωμα ελεύθερης μεταβίβασης περιουσιακών στοιχείων διατηρώντας την προστασία.
Ειδική απογραφή για παλαιότερες υποθέσεις
Για κληρονομιές με χρέη που αφορούν θανάτους έως τις 22 Μαΐου 2026, παραμένει ενεργή έως τον Νοέμβριο μια ειδική δυνατότητα απογραφής για όσους δεν είχαν δηλώσει εμπρόθεσμα αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής. Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να αιτηθούν τον διορισμό δικαστικού επιμελητή και πραγματογνωμόνων για την καταγραφή της περιουσίας, εφόσον δεν έχει ξεκινήσει αναγκαστική εκτέλεση στην προσωπική τους περιουσία και δεν συντρέχει λόγος απώλειας του ευεργετήματος. Σημειώνεται ότι η ρύθμιση αυτή δεν επιτρέπει την ανάκληση παλιών αποποιήσεων.
Αλλαγές στη νόμιμη μοίρα και τη διανομή
Στο πεδίο των ακινήτων, η μεταβολή στη «νόμιμη μοίρα» είναι καθοριστική. Το ελάχιστο κληρονομικό δικαίωμα των στενών συγγενών μετατρέπεται σε χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου, η οποία ισούται με το μισό της αξίας της μερίδας που θα λάμβανε ο δικαιούχος εξ αδιαθέτου. Αυτό επιτρέπει στον διαθέτη να κληροδοτήσει ένα ακίνητο σε ένα μόνο πρόσωπο, αποφεύγοντας την υποχρεωτική συνιδιοκτησία. Για παράδειγμα, σε μια περιουσία 300.000 ευρώ, αν ο γονέας αφήσει το ακίνητο σε ένα παιδί, το δεύτερο αποκτά χρηματική αξίωση 75.000 ευρώ, εκτός εάν υπάρχουν άλλοι υπολογιστικοί παράγοντες. Το δικαστήριο μπορεί, εφόσον κριθεί αναγκαίο, να διατάξει την απόδοση ποσοστού ή περιουσιακού στοιχείου αντί χρηματικής καταβολής.
Για ακίνητα με πολλούς συγκληρονόμους όπου η αυτούσια διανομή είναι αδύνατη ή οικονομικά ασύμφορη, παρέχεται η εξής δυνατότητα:
- Ένας συγκληρονόμος μπορεί να ζητήσει δικαστικά να του επιδικαστεί η μερίδα των υπολοίπων, καταβάλλοντας την αγοραία αξία τους.
- Σε περίπτωση ανταγωνιστικών αιτημάτων, το δικαστήριο συνεκτιμά τη δυνατότητα αξιοποίησης του ακινήτου.
- Η απόφαση δεν είναι αυτόματη, καθώς απαιτείται δικαστικός έλεγχος της αποτίμησης και απόδειξη ότι ο αιτών διαθέτει τη δυνατότητα πληρωμής.
Κληρονομικές συμβάσεις και σχεδιασμός
Οι νέοι κανόνες διανομής είναι εφαρμόσιμοι και σε παλιές κληρονομιές, αρκεί να μην έχει ασκηθεί αγωγή διανομής. Επιπλέον, η συμφωνία συγκληρονόμων για τη μοιρασιά της περιουσίας λογίζεται ως αποδοχή κληρονομιάς, χωρίς βέβαια να παρακάμπτονται οι συμβολαιογραφικές πράξεις και οι φορολογικές υποχρεώσεις. Παράλληλα, εισάγονται οι κληρονομικές συμβάσεις, οι οποίες υπογράφονται ενώπιον συμβολαιογράφου όσο ο ιδιοκτήτης βρίσκεται εν ζωή. Οι συμβάσεις αυτές προσφέρουν δεσμευτικότητα που δεν ανακαλείται μονομερώς, αποτελώντας ένα ισχυρό εργαλείο για τον έγκαιρο προγραμματισμό οικογενειακών επιχειρήσεων και περιουσιών.
