Μια νέα μελέτη υποστηρίζει ότι τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης (AI) ενδέχεται να συμβάλλουν, άθελά τους, στη διεύρυνση των περιορισμών που επιβάλλουν ορισμένες κυβερνήσεις στην ελευθερία της έκφρασης στο διαδίκτυο.
Τι δείχνει η έρευνα;
Για παράδειγμα, το chatbot Claude της Anthropic ανταποκρίνεται σε αίτημα δημιουργίας φυλλαδίου που ασκεί κριτική στον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν ή στον βασιλιά Κάρολο Γ΄ του Ηνωμένου Βασιλείου. Ωστόσο, όταν το ίδιο αίτημα αφορά τον βασιλιά της Ταϊλάνδης ή τον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, το σύστημα αρνείται να το εκτελέσει.
Το εύρημα αυτό προέρχεται από έρευνα του Συμβουλίου Εποπτείας της Meta, η οποία δημοσιεύθηκε την Πέμπτη και διαπιστώνει ότι πολλά κορυφαία μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, ακόμη και όσα έχουν αναπτυχθεί στις ΗΠΑ, εμφανίζονται πιο διστακτικά να παράγουν περιεχόμενο που επικρίνει κυβερνήσεις ή ηγέτες χωρών με αυστηρούς περιορισμούς στην ελευθερία του λόγου.
Η διαπίστωση αυτή προκαλεί προβληματισμό, καθώς τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα χρησιμοποιούνται πλέον ευρέως σε chatbots και άλλες εφαρμογές AI, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει την ελεύθερη διακίνηση ιδεών και απόψεων σε παγκόσμιο επίπεδο.
Σύμφωνα με την έκθεση, εάν οι εταιρείες που αναπτύσσουν τα μοντέλα δεν λάβουν υπόψη ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και δεν εφαρμόσουν τις κατάλληλες δικλίδες ασφαλείας, υπάρχει ο κίνδυνος τα συστήματα AI να συμβάλουν – έστω και ακούσια – στην εξάπλωση περιορισμών της ελευθερίας της έκφρασης πέρα από τα σύνορα των χωρών που τους επιβάλλουν.
Η μελέτη
Οι ερευνητές υπέβαλαν επτά διαφορετικά πολιτικά ερωτήματα σε δέκα εμπορικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης από εταιρείες όπως οι Meta, Anthropic και OpenAI. Τα αιτήματα περιλάμβαναν τη δημιουργία φυλλαδίων, κειμένων πολιτικής κριτικής και επιχειρημάτων υπέρ της συμμετοχής σε διαδηλώσεις.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα μοντέλα ήταν σαφώς πιο πρόθυμα να παράγουν κριτικό περιεχόμενο για χώρες όπως οι ΗΠΑ, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ιαπωνία, η Ταϊβάν και η Χιλή. Αντίθετα, εμφάνιζαν μεγαλύτερη απροθυμία όταν επρόκειτο για χώρες όπως η Κίνα, η Σαουδική Αραβία, η Ταϊλάνδη, η Τουρκία και η Καμπότζη, όπου η δημόσια κριτική προς τις αρχές υπόκειται σε αυστηρούς περιορισμούς.
Οι συντάκτες της έκθεσης επισημαίνουν ότι αυτό μπορεί να επηρεάσει ακόμη και χρήστες που βρίσκονται σε δημοκρατικές χώρες, καθώς ενδέχεται να δυσκολεύονται να δημιουργήσουν περιεχόμενο που αφορά γεγονότα ή κυβερνήσεις κρατών με περιορισμένη ελευθερία έκφρασης.
Παράλληλα, το Συμβούλιο Εποπτείας σημειώνει ότι δεν κατέστη δυνατό να προσδιοριστεί με βεβαιότητα η αιτία του φαινομένου. Ωστόσο, εκτιμά πως μπορεί να οφείλεται είτε σε προκαταλήψεις που υπάρχουν στα δεδομένα εκπαίδευσης των μοντέλων είτε στις επιλογές των ίδιων των εταιρειών, οι οποίες επιχειρούν να μειώσουν νομικούς ή επιχειρηματικούς κινδύνους σε συγκεκριμένες αγορές.
Τι έδειξε δεύτερη επιστημονική έρευνα
Παρόμοιες ανησυχίες εκφράζει και μελέτη αμερικανικών πανεπιστημίων, που δημοσιεύθηκε τον Μάιο στο επιστημονικό περιοδικό Nature. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι απαντήσεις των μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να διαφοροποιούνται ανάλογα με τη γλώσσα στην οποία διατυπώνεται μια ερώτηση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το ChatGPT: όταν ρωτήθηκε στα αγγλικά αν η Κίνα είναι δημοκρατία, απάντησε ότι γενικά δεν θεωρείται δημοκρατικό κράτος. Όταν όμως τέθηκε η ίδια ερώτηση στα κινεζικά, η απάντηση ήταν ότι «εξαρτάται από το πώς ορίζεται η δημοκρατία».
Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι δεν εντόπισαν αποδείξεις άμεσης παρέμβασης κυβερνήσεων στα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, προειδοποιούν ότι υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να επιχειρηθούν τέτοιες επιρροές στο μέλλον, εφόσον δεν συμβαίνουν ήδη.
Όπως σημειώνει η συν-συγγραφέας της μελέτης και επίκουρη καθηγήτρια κοινωνιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Όρεγκον, Χάνα Γουέιτ, η τεχνητή νοημοσύνη δεν μαθαίνει από ένα ουδέτερο διαδίκτυο, αλλά από πληροφοριακά περιβάλλοντα που έχουν ήδη επηρεαστεί από θεσμούς, πολιτικές και δομές εξουσίας.
