ΤΟΥ Θέμη Μπάκα,
Πολιτευτής Αχαϊας
Όταν ένας νέος περνά στην Ιατρική αλλά δεν φτάνει καν μέχρι την εγγραφή, κάτι έχουμε κάνει λάθος
Υπάρχουν αριθμοί που διαβάζονται ως στατιστικές.
Οι περίπου 400 επιτυχόντες που, σύμφωνα με τον Πρύτανη του Πανεπιστημίου Πατρών Χρήστο Μπούρα, δεν προχώρησαν φέτος καν στην εγγραφή τους, ανήκουν αναμφίβολα στη δεύτερη κατηγορία.
Και υπάρχει ένα στοιχείο που δύσκολα μπορεί κανείς να προσπεράσει: Ανάμεσά τους βρίσκονται 9 νέοι και νέες που είχαν πετύχει στην Ιατρική Σχολή, αλλά και επιτυχόντες σε δημοφιλή πολυτεχνικά τμήματα.
Ας σταθούμε πραγματικά σε αυτό.
Ένα παιδί διαβάζει χρόνια. Στερείται πράγματα. Αγωνιά. Δίνει Πανελλαδικές. Πετυχαίνει έναν από τους δυσκολότερους στόχους της ελληνικής εκπαίδευσης.
Περνά στην Ιατρική.
Και τελικά δεν φτάνει ούτε μέχρι την εγγραφή.
- Όχι επειδή απέτυχε στις εξετάσεις.
- Όχι επειδή δεν υπήρχε θέση στο δημόσιο Πανεπιστήμιο.
Αλλά σε μια περίοδο κατά την οποία, όπως επισήμανε ο ίδιος ο Πρύτανης, οι οικονομικές δυσκολίες των οικογενειών και το υψηλό κόστος στέγασης και μετακίνησης αποτελούν βασικούς παράγοντες του προβλήματος.
Ο κ. Μπούρας αναφέρθηκε επίσης στη λειτουργία των μη κρατικών πανεπιστημίων και προειδοποίησε για τις συνέπειες που θα έχει τα επόμενα χρόνια η δημογραφική συρρίκνωση.
Όμως, όποιος κι αν είναι ο συνδυασμός των αιτιών, ένα πράγμα πρέπει να μας προβληματίσει βαθιά: Όταν ένας νέος κερδίζει με την αξία του μια θέση στο δημόσιο Πανεπιστήμιο αλλά η πραγματική ζωή τού στερεί τη δυνατότητα να τη διεκδικήσει, τότε κάτι έχουμε κάνει λάθος ως Πολιτεία.
Η ισότητα δεν τελειώνει στις Πανελλαδικές
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο το Πανεπιστήμιο Πατρών. Αφορά την ίδια την έννοια της ισότητας στην πρόσβαση στη δημόσια εκπαίδευση. Γιατί η ισότητα των ευκαιριών δεν μπορεί να τελειώνει τη στιγμή που ανακοινώνονται οι βάσεις εισαγωγής.
Δεν αρκεί να λέμε σε ένα παιδί: «Έχεις δικαίωμα να μπεις στο Πανεπιστήμιο». Πρέπει να μπορεί και να σπουδάσει σε αυτό.
Τι νόημα έχει η επιτυχία στις Πανελλαδικές, εάν αμέσως μετά ακολουθεί μια δεύτερη, άτυπη εξέταση; Μόνο που αυτή τη φορά δεν εξετάζεται ο μαθητής.
Εξετάζεται το εισόδημα της οικογένειάς του.
- Αν μπορεί να πληρώνει ένα δεύτερο ενοίκιο.
- Αν μπορεί να καλύπτει ρεύμα, κοινόχρηστα, τρόφιμα και μετακινήσεις.
- Αν μπορεί, με λίγα λόγια, να συντηρεί ένα δεύτερο νοικοκυριό για τέσσερα, πέντε ή έξι χρόνια.
Και αυτή είναι μια εξέταση που κανένα παιδί δεν θα έπρεπε να δίνει.
Η Πάτρα έμεινε εκτός του σχεδιασμού από το 2022
Εδώ υπάρχει και ένα συγκεκριμένο πολιτικό ερώτημα που χρειάζεται απάντηση.
Τον Σεπτέμβριο του 2022, από το βήμα της ΔΕΘ, ανακοινώθηκε από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη η δημιουργία 8.150 θέσεων σε πέντε νέες φοιτητικές εστίες. Ο σχεδιασμός αφορούσε τα Πανεπιστήμια Κρήτης, Θεσσαλίας, Δυτικής Μακεδονίας, Θράκης και Δυτικής Αττικής. Η Πάτρα έμεινε εκτός.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035 προβλέπει την προσθήκη 8.500 νέων φοιτητικών κλινών σε έξι δημόσια ΑΕΙ. Και το ερώτημα για την Πάτρα παραμένει: πότε θα ενταχθεί το Πανεπιστήμιο Πατρών σε έναν αντίστοιχο σχεδιασμό νέων φοιτητικών εστιών;
Και γι’ αυτό το ερώτημα γίνεται σήμερα ακόμη πιο επιτακτικό: Πώς είναι δυνατόν ένα Πανεπιστήμιο του μεγέθους και της σημασίας του Πανεπιστημίου Πατρών να μην βρίσκεται στον σχεδιασμό δημιουργίας νέων φοιτητικών εστιών;
Δεν πρόκειται για μια διεκδίκηση απέναντι σε κάποια άλλη πόλη. Κάθε Πανεπιστήμιο και κάθε περιοχή που έχει πραγματικές ανάγκες πρέπει να στηριχθεί.
Το ζήτημα είναι αν υπάρχει ένας εθνικός σχεδιασμός που λαμβάνει υπόψη το μέγεθος κάθε Ιδρύματος, τον αριθμό των φοιτητών που έρχονται από άλλες περιοχές, το διαθέσιμο απόθεμα φοιτητικής κατοικίας και – κυρίως – τις πραγματικές κοινωνικές ανάγκες.
Και πλέον έχουμε μπροστά μας ένα καμπανάκι που δεν επιτρέπεται να αγνοήσουμε: περίπου 400 επιτυχόντες στο Πανεπιστήμιο Πατρών δεν έφτασαν φέτος μέχρι την εγγραφή.
Η φοιτητική στέγη δεν είναι πολυτέλεια
Η φοιτητική κατοικία δεν είναι ξενοδοχειακή παροχή. Είναι εκπαιδευτική και κοινωνική υποδομή.
Ένα μεγάλο περιφερειακό Πανεπιστήμιο δεν χρειάζεται μόνο αίθουσες, εργαστήρια, βιβλιοθήκες και αμφιθέατρα. Χρειάζεται και τις υποδομές που θα επιτρέψουν στους νέους που υποδέχεται να ζήσουν και να σπουδάσουν με αξιοπρέπεια.
Γιατί διαφορετικά δημιουργούμε, χωρίς να το λέμε ανοιχτά, δύο κατηγορίες φοιτητών: εκείνους των οποίων οι οικογένειες μπορούν να σηκώσουν το οικονομικό βάρος ενός δεύτερου νοικοκυριού σε άλλη πόλη και εκείνους που, παρότι πέτυχαν στις ίδιες Πανελλαδικές και κέρδισαν με την προσπάθειά τους μια θέση στο ίδιο δημόσιο Πανεπιστήμιο, κινδυνεύουν να μην μπορέσουν να την αξιοποιήσουν.
Το εισόδημα της οικογένειας δεν μπορεί να μετατρέπεται σε μια αόρατη δεύτερη βάση εισαγωγής στο Πανεπιστήμιο.
Και αυτή δεν είναι μόνο μια ελληνική διαπίστωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ότι η οικονομική κατάσταση του φοιτητή συγκαταλέγεται στους παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την πρόωρη εγκατάλειψη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ παράλληλα κατατάσσει τους νέους και τους φοιτητές μεταξύ των ομάδων που πλήττονται ιδιαίτερα από την έλλειψη οικονομικά προσιτής στέγασης.
Με απλά λόγια, η φοιτητική στέγη δεν αφορά μόνο το πού θα κοιμηθεί ένας νέος το βράδυ. Αφορά το αν θα μπορέσει να περάσει το κατώφλι του Πανεπιστημίου, να παραμείνει σε αυτό και τελικά να ολοκληρώσει τις σπουδές του.
Γι’ αυτό, όταν το κόστος στέγασης γίνεται εμπόδιο στην πρόσβαση ή στην παραμονή στη δημόσια εκπαίδευση, η στεγαστική πολιτική παύει να είναι μόνο πολιτική για τα ακίνητα. Γίνεται εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνική πολιτική και, τελικά, πολιτική ίσων ευκαιριών.
Και εδώ οι αριθμοί αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος.
Η Εθνική Στρατηγική καταγράφει μόλις 9.200 λειτουργικές δημόσιες φοιτητικές κλίνες, όταν περίπου 200.000 φοιτητές σπουδάζουν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους. Δηλαδή, η σημερινή δυναμικότητα μπορεί να καλύψει περίπου το 4,6% αυτής της ανάγκης, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος που παρατίθεται στη Στρατηγική βρίσκεται στο 15%-18%.
Αυτή η απόσταση δεν είναι απλώς ένα έλλειμμα κλινών. Είναι ένα έλλειμμα ίσων ευκαιριών.
Πίσω από τους αριθμούς υπάρχει ένα οικογενειακό τραπέζι
Γιατί πίσω από έναν νέο που τελικά δεν εγγράφεται, υπάρχει πολλές φορές ένα οικογενειακό τραπέζι. Ένας πατέρας και μια μητέρα που κάθισαν με χαρτί και μολύβι. «Ενοίκιο, ρεύμα, κοινόχρηστα, μετακινήσεις, φαγητό, έξοδα σχολής. Ένα δεύτερο σπίτι που πρέπει να συντηρείται κάθε μήνα.»
Και κάπου στο τέλος αυτής της πρόσθεσης μπορεί να ειπώθηκε μια φράση που κανένας γονιός δεν θέλει να πει και κανένα παιδί δεν πρέπει να ακούσει λίγες εβδομάδες μετά την επιτυχία του: «Πέρασες. Αλλά δεν ξέρω αν μπορούμε να τα καταφέρουμε».
Εκεί ακριβώς βρίσκεται το ανθρώπινο πρόσωπο της στεγαστικής κρίσης.
- Δεν είναι μόνο ένας δείκτης ενοικίων.
- Δεν είναι μόνο πόσα ευρώ αυξήθηκε η τιμή ανά τετραγωνικό μέτρο.
Είναι εάν ένας νέος άνθρωπος μπορεί να ακολουθήσει τη σχολή στην οποία πέτυχε. Είναι εάν μια οικογένεια μπορεί να στηρίξει το όνειρο του παιδιού της χωρίς να οδηγηθεί σε οικονομική εξάντληση.
Δεν αρκεί πλέον να διαπιστώνουμε το πρόβλημα
Το Πανεπιστήμιο Πατρών διαθέτει φοιτητικές εστίες και αξιοποιεί επίσης μισθωμένες κλίνες για δικαιούχους φοιτητές. Το πραγματικό ερώτημα, όμως, είναι άλλο: Επαρκούν για ένα Πανεπιστήμιο αυτού του μεγέθους; Και, κυρίως: μετά τα φετινά στοιχεία, μπορούμε να συνεχίσουμε σαν να μην έχει αλλάξει τίποτα;
Η Πολιτεία οφείλει να επανεξετάσει τις πραγματικές στεγαστικές ανάγκες του Πανεπιστημίου Πατρών και συνολικά των περιφερειακών Πανεπιστημίων.
- Με στοιχεία.
- Με αριθμούς.
- Με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Και με έναν βασικό στόχο: κανένας νέος να μη χρειάζεται να εγκαταλείψει τη σχολή στην οποία πέτυχε επειδή η οικογένειά του δεν μπορεί να σηκώσει το κόστος της φοιτητικής στέγης.
Και οι εκπρόσωποι του τόπου;
Υπάρχει όμως και ένα ερώτημα που αφορά εμάς εδώ, στην Αχαΐα. Όταν από το 2022 η Πάτρα βρίσκεται εκτός του συγκεκριμένου σχεδιασμού νέων φοιτητικών εστιών και σήμερα ερχόμαστε αντιμέτωποι με αυτά τα στοιχεία, οι θεσμικοί και πολιτικοί εκπρόσωποι του τόπου έχουν ζητήσει συγκεκριμένες απαντήσεις;
- Έχουν διεκδικήσει την ένταξη του Πανεπιστημίου Πατρών στον σχεδιασμό νέων φοιτητικών κατοικιών;
- Έχουν θέσει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και στόχο;
Δεν χρειάζεται άλλη μία γενική διαπίστωση ότι «υπάρχει πρόβλημα».
Η Πάτρα χρειάζεται απάντηση. Και το Πανεπιστήμιό της χρειάζεται σχέδιο.
Γιατί η απώλεια φοιτητών δεν αφορά μόνο το ίδιο το Ίδρυμα.
- Αφορά την οικονομία της πόλης.
- Αφορά την κοινωνική της ζωή.
- Αφορά την ανάπτυξη ολόκληρης της Δυτικής Ελλάδας.
Και πάνω απ’ όλα αφορά νέους ανθρώπους που έκαναν ό,τι τους ζητήσαμε: διάβασαν, προσπάθησαν, εξετάστηκαν και πέτυχαν.
Όταν ένα παιδί πετυχαίνει, η Πολιτεία δεν μπορεί να του κλείνει την πόρτα
Το ερώτημα δεν είναι κομματικό. Είναι κοινωνικό, εκπαιδευτικό, αναπτυξιακό και, τελικά, βαθιά δημοκρατικό. Τι αξία έχει η ισότητα των ευκαιριών, εάν η οικονομική κατάσταση της οικογένειας αποφασίζει τελικά ποιος μπορεί να αξιοποιήσει την ευκαιρία που κέρδισε;
Όταν ένας νέος περνά στην Ιατρική και δεν φτάνει καν μέχρι την εγγραφή, δεν μπορούμε να αρκεστούμε στο να καταγράψουμε τον αριθμό.
Πρέπει να αναρωτηθούμε γιατί. Και, κυρίως, τι θα κάνουμε ώστε να μην επαναληφθεί.
Η επιτυχία στις Πανελλαδικές δεν πρέπει να είναι απλώς το δικαίωμα ενός παιδιού να δει το όνομά του δίπλα σε μια σχολή. Πρέπει να σημαίνει και την πραγματική δυνατότητα να σπουδάσει σε αυτή.
Γιατί η δημόσια Παιδεία αποκτά πραγματικό κοινωνικό περιεχόμενο μόνο όταν το πορτοφόλι της οικογένειας δεν γίνεται το τελευταίο – και ίσως το πιο σκληρό – εξεταζόμενο μάθημα μετά τις Πανελλαδικές.
