Εντείνονται οι πιέσεις προς τις κυβερνήσεις για την επιβολή έκτακτου φόρου στα κέρδη των μεγάλων πετρελαϊκών εταιρειών, μετά το πρωτοφανές οικονομικό όφελος που αποκόμισαν από την άνοδο των τιμών ενέργειας κατά τη διάρκεια του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.
Οι πέντε μεγαλύτεροι όμιλοι του κλάδου – ExxonMobil, Chevron, BP, Shell και TotalEnergies – κατέγραψαν συνολικά κέρδη 48 δισ. δολαρίων το δεύτερο τρίμηνο του 2026. Οι λειτουργικές ταμειακές ροές τους πλησίασαν τα 90 δισ. δολάρια, σημειώνοντας ιστορικό υψηλό και ξεπερνώντας ακόμη και τις επιδόσεις που ακολούθησαν τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Το πρώτο βήμα η Πορτογαλία
Τα στοιχεία αναζωπύρωσαν τη συζήτηση για τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών. Περιβαλλοντικές οργανώσεις και πολιτικοί ζητούν μέρος των εσόδων να κατευθυνθεί σε υποδομές ανθεκτικές στην κλιματική αλλαγή, όπως έργα αντιπυρικής και αντιπλημμυρικής προστασίας. Η Πορτογαλία έκανε ήδη το πρώτο βήμα, εγκρίνοντας έκτακτο φόρο στα υπερκέρδη που θα εμφανίσουν το 2026 οι εταιρείες πετρελαίου και διύλισης.
Στις επικρίσεις προστέθηκε και ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος κατηγόρησε τις ExxonMobil και Chevron ότι κερδίζουν «υπερβολικά πολλά χρήματα» από τις υψηλότερες τιμές των καυσίμων. Παράλληλα, επανέλαβε την απαίτησή του να μειωθεί το κόστος στην αντλία για τους Αμερικανούς καταναλωτές.
Η κριτική ενισχύεται από το γεγονός ότι η πρόσθετη ρευστότητα δεν οδήγησε σε ανάλογη αύξηση των επενδύσεων, των μερισμάτων ή των επαναγορών μετοχών. Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ενεργειακής Οικονομίας και Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης, οι εταιρείες επέλεξαν κυρίως να αυξήσουν τα ταμειακά τους διαθέσιμα και να περιορίσουν το χρέος. Τα αποθέματα μετρητών των πέντε ομίλων ενισχύθηκαν κατά περισσότερα από 17 δισ. δολάρια μέσα σε ένα τρίμηνο.
Οι υποστηρικτές του μέτρου αντιτείνουν ότι τα έκτακτα έσοδα προήλθαν από γεωπολιτική κρίση και όχι από νέες επενδύσεις ή βελτίωση της παραγωγικότητας, ενώ το αυξημένο ενεργειακό κόστος μεταφέρθηκε απευθείας σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Τι απαντά η πετρελαϊκή βιομηχανία
Η πετρελαϊκή βιομηχανία απορρίπτει, πάντως, τα αιτήματα για νέα φορολογικά μέτρα. Η Αμερικανική Ένωση Πετρελαίου, η οποία εκπροσωπεί περίπου 600 επιχειρήσεις, υποστηρίζει ότι ένας φόρος στα υπερκέρδη δεν θα μειώσει τις τιμές για τους καταναλωτές. Αντιθέτως, όπως προειδοποιεί, θα αποθαρρύνει τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις σε παραγωγή, υποδομές και ενεργειακή ασφάλεια.
Με την κερδοφορία να βρίσκεται σε επίπεδα-ρεκόρ και τα νοικοκυριά να επιβαρύνονται από τα ακριβότερα καύσιμα, η αντιπαράθεση αναμένεται να κλιμακωθεί. Το βασικό δίλημμα για τις κυβερνήσεις είναι εάν θα επιδιώξουν την αναδιανομή μέρους των πολεμικών υπερκερδών ή θα αποφύγουν μια παρέμβαση που, σύμφωνα με τον κλάδο, μπορεί να περιορίσει τις μελλοντικές επενδύσεις.
