Όλοι κοιμόμαστε, αλλά ελάχιστοι γνωρίζουμε τι ακριβώς συμβαίνει στον εγκέφαλο και στο σώμα μας όσο βρισκόμαστε στο κρεβάτι. Γιατί ονειρευόμαστε και γιατί ορισμένοι άνθρωποι μουρμουρίζουν, γελούν, λένε φράσεις, κάνουν ερωτήσεις ή ακόμη και ολόκληρες μονόπλευρες συζητήσεις ενώ κοιμούνται;
Η υπνολαλία είναι πολύ πιο συνηθισμένη απ’ όσο φαντάζεστε. Ανήκει στις λεγόμενες παραϋπνίες: συμπεριφορές ή εμπειρίες που εκδηλώνονται κατά τη διάρκεια του ύπνου, όπως οι εφιάλτες και η υπνοβασία.
Ο ύπνος δεν αποτελεί μία ενιαία κατάσταση. Κάθε βράδυ περνάμε από διαφορετικά στάδια. Περίπου το ένα τέταρτο του συνολικού ύπνου είναι ο λεγόμενος ύπνος REM, από τα αρχικά των λέξεων «ταχεία κίνηση των ματιών» (Rapid Eye Movement). Σε αυτό το στάδιο εμφανίζονται τα περισσότερα όνειρα, ιδιαίτερα τα πιο έντονα και παραστατικά.
Ο ύπνος non-REM, στον οποίο περιλαμβάνονται και τα βαθύτερα στάδια, καταλαμβάνει συνήθως το 75% έως 80% της νύχτας. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική φάση, κατά την οποία το σώμα επιβραδύνει σημαντικά τις λειτουργίες του, ώστε να ξεκουραστεί και να αποκαταστήσει τις φθορές του.
Όπως αναφέρεται στο The Conversation, οι γιατροί χρησιμοποιούν τον όρο «αρχιτεκτονική του ύπνου» για να περιγράψουν το σύνολο αυτών των σταδίων. Κατά τη διάρκεια της νύχτας, ο άνθρωπος περνά από επαναλαμβανόμενους κύκλους διάρκειας περίπου 90 λεπτών. Ο non-REM ύπνος καταλαμβάνει μεγαλύτερο μέρος των πρώτων ωρών μετά την κατάκλιση, ενώ ο ύπνος REM αντιστοιχεί σε υψηλότερο ποσοστό κατά τις πρώτες πρωινές ώρες.
Γιατί μιλούν ορισμένοι άνθρωποι στον ύπνο τους;
Παρότι ένας κοιμισμένος άνθρωπος μπορεί να μοιάζει σαν να έχει «απενεργοποιηθεί», ο εγκέφαλός του δεν σταματά να λειτουργεί. Διαφορετικές περιοχές του παραμένουν ενεργές και εκτελούν διαφορετικές λειτουργίες στα επιμέρους στάδια του ύπνου.
Η επικρατέστερη εξήγηση για την υπνολαλία είναι ότι ο εγκέφαλος δεν αποκοιμιέται ολόκληρος ταυτόχρονα. Σε ορισμένους ανθρώπους, οι περιοχές που σχετίζονται με την ομιλία μπορεί να παραμένουν ενεργές περισσότερο από τα τμήματα που εμποδίζουν τη λεκτική έκφραση κατά τον ύπνο.
Πρόκειται για ένα αρκετά συνηθισμένο φαινόμενο. Περισσότεροι από δύο στους τρεις ανθρώπους έχουν μιλήσει στον ύπνο τους τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους. Επομένως, ένα περιστατικό υπνολαλίας δεν αποτελεί από μόνο του λόγο ανησυχίας, αν και συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης και άλλων παραϋπνιών, όπως η υπνοβασία.
Η υπνολαλία είναι πολύ συχνότερη στην παιδική ηλικία. Οι ερευνητές δεν έχουν κατανοήσει πλήρως τον λόγο, γνωρίζουν όμως ότι τα παιδιά περνούν περισσότερο χρόνο στον λεγόμενο non-REM ύπνο βραδέων κυμάτων. Το ποσοστό αυτού του βαθύ ύπνου μειώνεται καθώς μεγαλώνουμε, επομένως είναι πιθανό η υποχώρηση της υπνολαλίας με την ηλικία να σχετίζεται με αυτήν την αλλαγή στην αρχιτεκτονική του ύπνου.
Τι λένε οι περισσότεροι άνθρωποι στον ύπνο τους
Τις περισσότερες φορές, πάντως, όσα ακούγονται δεν είναι καν κανονικές λέξεις. Συνήθως πρόκειται για μουρμουρητά, γέλια ή ψιθύρους.
Οι έρευνες έχουν δείξει ότι όταν κάποιος χρησιμοποιεί λέξεις, η συχνότερη είναι το «όχι», το οποίο αντιστοιχεί περίπου στο 5% όλων των λέξεων που εκφέρονται κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Οι φράσεις που ακούγονται έχουν συχνά τη μορφή ερωτήσεων και ορισμένες φορές περιλαμβάνουν βρισιές. Σπάνια όσα λέει κάποιος στον ύπνο του είναι ευγενικά, ενώ συχνά δημιουργείται η εντύπωση ότι βρίσκεται σε σύγκρουση με κάποιον.
Επίσης ορισμένες φορές φαίνεται σαν το άτομο που μιλά στον ύπνο του να πραγματοποιεί μια πραγματική συζήτηση, κάνοντας ακόμη και παύσεις σαν να δίνει χρόνο στον «συνομιλητή» του να απαντήσει. Σε αυτές τις περιπτώσεις φαίνεται να ακούμε τη μία πλευρά μιας λεκτικής συνομιλίας που εκτυλίσσεται μέσα στο όνειρο.
Σύμφωνα με ειδικούς στο Conversation, μελέτες σε εργαστήρια ύπνου δείχνουν ότι όσα λέει δυνατά κάποιος κατά τον ύπνο REM ταιριάζουν με όσα ονειρεύεται εκείνη τη στιγμή σε ποσοστό περίπου 80%.
Είναι πιθανό ακόμη και να αλληλεπιδράσει κάποιος με ένα άτομο που μιλά στον ύπνο του. Οι επιστήμονες έχουν διαπιστώσει ότι περίπου στις μισές περιπτώσεις ο κοιμισμένος θα μπορούσε και να απαντήσει σε μια ερώτηση ή δήλωση που θα ακούσει.
Πότε χρειάζεται η παρέμβαση ειδικού
Συνολικά, η υπνολαλία θεωρείται φυσιολογική. Το ίδιο ισχύει και για άλλες παραϋπνίες, όπως η υπνοβασία, οι νυχτερινοί τρόμοι και η νυχτερινή ενούρηση, οι οποίες συνήθως γίνονται λιγότερο συχνές καθώς το άτομο μεγαλώνει.
Εάν, ωστόσο, η υπνολαλία ή κάποια άλλη παραϋπνία είναι πολύ συχνή, προκαλεί αναστάτωση ή επηρεάζει ουσιαστικά την καθημερινότητα, υπάρχουν θεραπείες που μπορούν να εφαρμοστούν με τη βοήθεια ψυχολόγου εξειδικευμένου στον ύπνο.
Οι επιστήμονες γνωρίζουν ακόμη ότι η υπνολαλία, όπως και αρκετές άλλες παραϋπνίες, εμφανίζεται συχνότερα όταν κάποιος είναι υπερβολικά κουρασμένος. Επομένως, το να μιλήσει κάποιος στον ύπνο του συνήθως δεν είναι ανησυχητικό, μπορεί, όμως, να αποτελεί ένα μικρό προειδοποιητικό σημάδι ότι χρειάζεται να αναπληρώσει τον χαμένο ύπνο του.
