Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε πριν λίγες ημέρες τη νέα της στρατηγική για την «ανανέωση των γενεών στη γεωργία» — μια πολιτική που φιλοδοξεί να φέρει ξανά τους νέους στα χωράφια, με οικονομικά κίνητρα και θεσμικές διευκολύνσεις. Ο μεγάλος στόχος; Μέχρι το 2040, να διπλασιαστεί το ποσοστό των νέων που δραστηριοποιούνται στη γεωργία από 12% σε 24%.
Για πρώτη φορά, η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι το δημογραφικό πρόβλημα στην ύπαιθρο δεν είναι μόνο κοινωνικό, αλλά και οικονομικό. Ένας τομέας που γερνάει, αδυνατεί να καινοτομήσει και να παράγει αξία, όσο κι αν υπάρχουν διαθέσιμα κονδύλια.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η ηλικιακή γήρανση και η έλλειψη διαδόχων αποτελούν χρόνια πληγή, η νέα στρατηγική δοκιμάζεται στην πράξη — εκεί όπου οι εξαγγελίες συναντούν την πραγματικότητα.
Πώς θα στηριχθεί η νέα γενιά
Η στρατηγική στηρίζεται σε πέντε κατευθύνσεις: πρόσβαση στη χρηματοδότηση, στη γη, στη γνώση, στη διαδοχή και σε αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής για όσους παραμένουν στην ύπαιθρο.
Η πιο ηχηρή εξαγγελία είναι το πριμ πρώτης εγκατάστασης έως 300.000 ευρώ, το οποίο θα συνδυάζεται με εγγυήσεις δανείων και μειωμένα επιτόκια, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Παράλληλα, προωθείται η δημιουργία “τραπεζών γης” και ενός Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Γης, ώστε να περιοριστεί η κερδοσκοπία και να δοθεί πρόσβαση σε όσους θέλουν να ξεκινήσουν από το μηδέν.
Η Επιτροπή υπόσχεται επίσης νέα προγράμματα κατάρτισης, συνεργασίες με πανεπιστήμια και αγροτικά σχολεία, αλλά και δίκτυα καθοδήγησης (mentoring) μέσω συνεταιρισμών. Οι γυναίκες και οι βιοκαλλιεργητές αναμένεται να έχουν ξεχωριστή μεταχείριση μέσω ειδικών δράσεων.
Οι αριθμοί που «καίνε» την Ελλάδα
Αν η Ευρώπη αναζητά φρέσκο αίμα, η Ελλάδα βρίσκεται στα όρια της αναιμίας. Οι νέοι κάτω των 40 ετών αποτελούν ένα πολύ μικρό κομμάτι των αρχηγών εκμετάλλευσης, ενώ οι μεγαλύτεροι σε ηλικία ξεπερνούν κατά πολύ το μισό του αγροτικού πληθυσμού — ένα από τα υψηλότερα ποσοστά σε ολόκληρη την ΕΕ.
Η χώρα μας βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης σε αναλογία νέων προς ηλικιωμένους αγρότες, ενώ η πλειονότητα των εκμεταλλεύσεων παραμένει χωρίς διάδοχο. Ακόμη και στα προγράμματα πρώτης εγκατάστασης, τα ποσά που δίνονται στους νέους είναι σημαντικά χαμηλότερα από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, γεγονός που αποτυπώνει τη δυσκολία πραγματικής ενίσχυσης.
Τα στοιχεία αυτά δεν δείχνουν απλώς τη γήρανση του αγροτικού πληθυσμού — καταδεικνύουν μια δομική αποτυχία πολιτικής συνέχειας. Οι δράσεις της ΚΑΠ εφαρμόζονται, αλλά χωρίς εθνική στρατηγική που να συνδέει τα μέτρα με τις πραγματικές ανάγκες των νέων.
Πολιτική με νούμερα, όχι με ψυχή;
Η Κομισιόν καλεί τα κράτη μέλη να επενδύσουν τουλάχιστον το 6% των κονδυλίων της ΚΑΠ στη στήριξη των νέων αγροτών. Ωστόσο, η ίδια η στρατηγική δεν συνοδεύεται από δεσμευμένο προϋπολογισμό — κάτι που επισημαίνει και η Ένωση Νέων Αγροτών της Ευρώπης (CEJA). Όπως υπογράμμισε ο Peter Meedendorp, πρόεδρος της CEJA, χωρίς πραγματικούς πόρους και δεσμεύσεις, κάθε στρατηγική κινδυνεύει να μείνει στα χαρτιά. Η παρατήρηση αυτή αποκτά ιδιαίτερο βάρος για χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η πρόσβαση σε πίστωση, γη και εκπαίδευση παραμένει προνόμιο των λίγων.
Για τους νέους που θέλουν να μείνουν στην ύπαιθρο, η πρόσβαση σε χρηματοδότηση, γη και καθοδήγηση παραμένει περισσότερο ευχή παρά πραγματικότητα. Όσο η στρατηγική της Κομισιόν μένει σε επίπεδο εξαγγελιών, οι δυσκολίες στην καθημερινότητα των νέων παραγωγών παραμένουν ίδιες.
Το μεγάλο ζητούμενο: εμπιστοσύνη και συνέχεια
Η πολιτική για τους νέους αγρότες δεν μπορεί να εξαντλείται στα πριμ. Η σταθερότητα των κανόνων, η μείωση της γραφειοκρατίας, η φορολογική απλότητα και οι εγγυήσεις εισοδήματος είναι εξίσου κρίσιμες. Η “αναγέννηση” της υπαίθρου δεν θα προκύψει από ευρωπαϊκές ανακοινώσεις, αλλά από την ικανότητα κάθε κράτους να προσαρμόσει τα εργαλεία στις δικές του πραγματικότητες. Η Ελλάδα χρειάζεται να αποδείξει ότι μπορεί να μετατρέψει τις προτάσεις της Κομισιόν σε πράξη και εμπιστοσύνη — δύο λέξεις που για τους νέους της υπαίθρου είναι, ακόμη, δυσεύρετες.
Η Ευρώπη δείχνει το δρόμο, αλλά η Ελλάδα πρέπει να αποδείξει πως μπορεί να τον βαδίσει — με συνέπεια, όχι μόνο με επιδοτήσεις.
