Πλασματικές εκπτώσεις, παραπλανητικές ετικέτες και τεχνητές ανατιμήσεις συνθέτουν το σκοτεινό πρόσωπο της Black Friday. Πίσω από τις εντυπωσιακές προσφορές κρύβονται συχνά παγίδες για τους καταναλωτές, που αναζητούν πραγματικές ευκαιρίες. Η αγορά μπαίνει σε εκπτωτικούς ρυθμούς, όμως τα ερωτήματα για τη διαφάνεια, τους ελέγχους και την προστασία των πολιτών παραμένουν έντονα.
Η Black Friday επιστρέφει στις 27 Νοεμβρίου 2026, σε όλη τη χώρα όπως και στην Πάτρα, φέρνοντας μαζί της έναν καταιγισμό προσφορών, διαφημιστικών μηνυμάτων και μεγάλων υποσχέσεων για εντυπωσιακές εκπτώσεις. Πίσω όμως από τις ελκυστικές βιτρίνες και τις πολύχρωμες ετικέτες παραμονεύει ο κίνδυνος των πλασματικών εκπτώσεων, των τεχνητών ανατιμήσεων και των παραπλανητικών προσφορών, που μετατρέπουν την καταναλωτική ευκαιρία σε οικονομική παγίδα.
Ο θεσμός γεννήθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες και συνδέθηκε με την Παρασκευή μετά την Ημέρα των Ευχαριστιών. Η ονομασία «Black Friday» καθιερώθηκε μέσα από τη χρήση της στη Φιλαδέλφεια κατά τη δεκαετία του 1960, ενώ σταδιακά εξελίχθηκε σε παγκόσμιο εμπορικό φαινόμενο. Στην Ελλάδα έκανε δυναμικά την εμφάνισή της το 2016 και έκτοτε αποτελεί μία από τις σημαντικότερες περιόδους αγορών.
Ωστόσο, η μία ημέρα μεγάλων εκπτώσεων έχει μετατραπεί σε έναν πολυήμερο εμπορικό μαραθώνιο, με προσφορές που ξεκινούν εβδομάδες νωρίτερα. Το μεγάλο ερώτημα είναι εάν οι καταναλωτές εξασφαλίζουν πραγματικά χαμηλότερες τιμές ή πέφτουν θύματα καλοστημένων εμπορικών πρακτικών. Με την ακρίβεια να πιέζει τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς, η ανάγκη για διαφάνεια, αυστηρούς ελέγχους και ουσιαστική προστασία γίνεται επιτακτικότερη από ποτέ. Γιατί πίσω από κάθε εντυπωσιακό ποσοστό έκπτωσης πρέπει να υπάρχει μια αληθινή ευκαιρία και όχι μια ακόμη ακριβοπληρωμένη ψευδαίσθηση.
ΟΙ ΤΕΧΝΗΤΕΣ ΑΝΑΤΙΜΗΣΕΙΣ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ
Μία από τις πρακτικές που προκαλούν τις εντονότερες αντιδράσεις είναι η αύξηση των τιμών λίγο πριν από την έναρξη μιας εκπτωτικής περιόδου. Ορισμένες επιχειρήσεις φέρονται να αναπροσαρμόζουν προς τα πάνω τις τιμές προϊόντων και στη συνέχεια να ανακοινώνουν μεγάλες εκπτώσεις, δημιουργώντας την εντύπωση σημαντικού οικονομικού οφέλους.
Έτσι, ένα προϊόν που πωλούνταν προηγουμένως έναντι 100 ευρώ μπορεί να εμφανιστεί με αρχική τιμή 150 ευρώ και έκπτωση 30%, καταλήγοντας να κοστίζει 105 ευρώ. Ο καταναλωτής πιστεύει ότι εξοικονομεί χρήματα, ενώ στην πραγματικότητα πληρώνει περισσότερα από όσα θα πλήρωνε πριν από την προσφορά.
Τέτοιες πρακτικές, όταν διαπιστώνονται, υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στην αγορά και δημιουργούν συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού εις βάρος των επιχειρήσεων που εφαρμόζουν πραγματικές μειώσεις τιμών.
«Ανεβάζουν τις τιμές»
Γιώργος Λεχουρίτης – Πρόεδρος Ινστιτούτου Καταναλωτών
Σύμφωνα με τον Πρόεδρο του Ινστιτούτου Καταναλωτών Γιώργο Λεχουρίτη «ανεβάζουν τις τιμές πριν από κάθε εκπτωτική περίοδο, ακόμη και πριν από τη Black Friday, και έρχονται στη συνέχεια να σου πουλήσουν το προϊόν δήθεν σε προσφορά. Αυτό είναι παραπλάνηση του καταναλωτή. Για να αποτραπούν τέτοια φαινόμενα, χρειάζονται ελεγκτικοί μηχανισμοί, οι οποίοι ουσιαστικά δεν υπάρχουν. Δεν μιλάμε μόνο για ελεγκτικούς μηχανισμούς στα τρόφιμα. Μιλάμε γενικά για ολόκληρη την αγορά. Αυτό συμβαίνει στα ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά είδη, αλλά και στην υπόλοιπη αγορά, όπως στην ένδυση και την υπόδηση. Το έχουμε καταγγείλει εκατομμύρια φορές, με αποδεικτικά στοιχεία, επισημαίνοντας ότι αυτή η κατάσταση κάποτε πρέπει να σταματήσει».
ΠΑΡΑΠΛΑΝΗΤΙΚΕΣ ΕΤΙΚΕΤΕΣ ΚΑΙ ΠΑΓΙΔΕΣ ΣΤΑ ΡΑΦΙΑ
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο τρόπος παρουσίασης των προσφορών. Μεγάλες επιγραφές, έντονα χρώματα και εντυπωσιακά ποσοστά εκπτώσεων μπορούν να επηρεάσουν την αγοραστική συμπεριφορά, χωρίς απαραίτητα να αποτυπώνουν το πραγματικό οικονομικό όφελος.
Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις στις οποίες η αρχική τιμή εμφανίζεται διαγραμμένη, χωρίς να γίνεται σαφές εάν ίσχυε πράγματι το προηγούμενο διάστημα. Άλλοτε, η διαφημιζόμενη έκπτωση αφορά περιορισμένο αριθμό προϊόντων, ενώ η συνολική παρουσίαση δημιουργεί την εντύπωση γενικευμένων προσφορών.
Προβληματισμό προκαλούν επίσης οι διαφορετικές τιμές μεταξύ ραφιού και ταμείου, οι δυσδιάκριτοι όροι συμμετοχής και οι προσφορές που ισχύουν αποκλειστικά υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ο καταναλωτής κινδυνεύει να παρασυρθεί από μια ελκυστική ετικέτα και να διαπιστώσει αργότερα ότι το τελικό κόστος είναι διαφορετικό.
ΤΙ ΠΡΟΒΛΕΠΕΙ Η ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΚΠΤΩΣΕΙΣ
Το θεσμικό πλαίσιο προβλέπει συγκεκριμένους κανόνες για την ανακοίνωση μειώσεων τιμών. Σύμφωνα με τον γενικό κανόνα, ως προηγούμενη τιμή πρέπει να εμφανίζεται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο έμπορος κατά τις 30 ημέρες πριν από την έκπτωση.
Η συγκεκριμένη υποχρέωση αποσκοπεί στον περιορισμό των τεχνητών ανατιμήσεων και στην αποτροπή παραπλανητικών ανακοινώσεων. Ωστόσο, η ύπαρξη νομοθεσίας δεν αρκεί από μόνη της. Απαραίτητη προϋπόθεση για την προστασία των καταναλωτών είναι η αποτελεσματική εποπτεία, η διερεύνηση καταγγελιών και η επιβολή κυρώσεων όπου διαπιστώνονται παραβάσεις.
Η ΕΡΕΥΝΑ ΑΓΟΡΑΣ ΩΣ ΑΣΠΙΔΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ
Η Black Friday έχει πλέον εξελιχθεί σε Black Month, με συνεχείς προσφορές και έντονο ανταγωνισμό. Αυτό, όμως, δεν δικαιολογεί παραπλανητικές πρακτικές. Η έκπτωση πρέπει να είναι πραγματική και όχι απλώς ένα διαφημιστικό τέχνασμα. Η καλύτερη άμυνα απέναντι στις παραπλανητικές πρακτικές είναι η συστηματική σύγκριση τιμών. Οι καταναλωτές καλούνται να καταγράφουν εγκαίρως το κόστος των προϊόντων που τους ενδιαφέρουν και να μην περιορίζονται στο ποσοστό έκπτωσης που εμφανίζεται στην ετικέτα.
Η σύγκριση μεταξύ διαφορετικών καταστημάτων, ο έλεγχος της τελικής τιμής, των μεταφορικών εξόδων και των όρων επιστροφής μπορούν να αποτρέψουν δυσάρεστες εκπλήξεις.
ΠΩΣ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΤΑΙ Ο ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ
Μάκης Κατσιγιάννης – Πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Πάτρας
Η σωστή ενημέρωση του καταναλωτή αποτελεί υποχρέωση κάθε επιχείρησης. Σύμφωνα με τον Πρόεδρο του Εμπορικού Συλλόγου Πάτρας Μάκη Κατσιγιάννη «Στην τοπική αγορά της Πάτρας, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις καταβάλλουν καθημερινά προσπάθεια να λειτουργούν με διαφάνεια και συνέπεια απέναντι στους πελάτες τους. Αντίθετα, έχουν κατά καιρούς καταγραφεί και δημοσιοποιηθεί περιπτώσεις παραπλανητικών εκπτώσεων και πρακτικών κυρίως από μεγάλες εμπορικές αλυσίδες. Χρειάζονται ουσιαστικοί και ισότιμοι έλεγχοι σε όλες τις επιχειρήσεις, ανεξαρτήτως μεγέθους, ώστε να προστατεύεται ο καταναλωτής και να διασφαλίζεται ο υγιής ανταγωνισμός». Όπως σημειώνει ο ίδιος «Ο καταναλωτής μπορεί να απευθυνθεί στην Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή, η οποία είναι πλέον ο αρμόδιος θεσμικός φορέας για τον έλεγχο της αγοράς και την προστασία των καταναλωτικών δικαιωμάτων. Οι καταγγελίες μπορούν να υποβάλλονται μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας kataggelies.mindev.gov.gr ή μέσω της γραμμής 1520».
Η Black Friday πρέπει να προσφέρει πραγματικές ευκαιρίες και όχι πλασματικές εκπτώσεις.
