Από τα 53.109 ευρώ ανά κάτοικο στη Γαύδο μέχρι τα 782 ευρώ στον Δήμο Παπάγου–Χολαργού, οι δημοτικοί προϋπολογισμοί αποκαλύπτουν τεράστιες αποκλίσεις.

Η ανάλυση των οικονομικών στοιχείων σε συνδυασμό με τον πληθυσμό κάθε Δήμου αναδεικνύει τις ιδιαιτερότητες των μικρών νησιωτικών και ορεινών Δήμων, αλλά και τις σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των μεγάλων αστικών κέντρων.

Πόσα χρήματα αντιστοιχούν σε κάθε δημότη από τον ετήσιο προϋπολογισμό του Δήμου του; Ποιοι Δήμοι εμφανίζουν τους μεγαλύτερους προϋπολογισμούς σε σχέση με τον πληθυσμό τους; Και πόσο διαφορετική είναι η εικόνα ανάμεσα στους μητροπολιτικούς, τους αστικούς, τους νησιωτικούς και τους ορεινούς Δήμους;

Η επεξεργασία των στοιχείων των δημοτικών προϋπολογισμών και του πληθυσμού των Δήμων αναδεικνύει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα εικόνα.

Οι μικροί νησιωτικοί Δήμοι εμφανίζουν εντυπωσιακά υψηλούς προϋπολογισμούς ανά κάτοικο, ενώ οι μεγάλοι αστικοί Δήμοι, παρά το γεγονός ότι διαχειρίζονται πολύ μεγαλύτερα συνολικά ποσά, εμφανίζουν αισθητά χαμηλότερη αναλογία.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι κάτοικοι των μικρών νησιών απολαμβάνουν περισσότερες ή καλύτερες υπηρεσίες. Αντίθετα, αναδεικνύει το υψηλό κόστος λειτουργίας των μικρών Δήμων, τις γεωγραφικές ιδιαιτερότητες, τις αυξημένες ανάγκες υποδομών και την επίδραση των χρηματοδοτούμενων έργων.

Πώς υπολογίζεται ο προϋπολογισμός ανά κάτοικο

Για την ανάλυση χρησιμοποιείται ο ακόλουθος δείκτης:

Προϋπολογισμός ανά κάτοικο = Συνολικά προϋπολογισθέντα έσοδα Δήμου / Μόνιμος πληθυσμός Δήμου

Ο δείκτης επιτρέπει τη σύγκριση Δήμων διαφορετικού μεγέθους, αλλά απαιτεί προσεκτική ερμηνεία. Ο συνολικός προϋπολογισμός δεν περιλαμβάνει μόνο τα χρήματα που προορίζονται για την καθημερινή λειτουργία και τις υπηρεσίες προς τους δημότες. Περιλαμβάνει χρηματοδοτήσεις έργων, επενδύσεις, μεταφερόμενα υπόλοιπα, ειδικά προγράμματα και άλλες εγγραφές.

Οι μικροί νησιωτικοί Δήμοι στην κορυφή

Η σημαντικότερη διαπίστωση είναι η ιδιαίτερα υψηλή αναλογία προϋπολογισμού ανά μόνιμο κάτοικο στους μικρούς νησιωτικούς Δήμους.

Στη Γαύδο, με μόλις 141 μόνιμους κατοίκους, ο προϋπολογισμός ανέρχεται σε περίπου 7,49 εκατ. ευρώ, με αποτέλεσμα να αντιστοιχούν περισσότερα από 53.000 ευρώ ανά κάτοικο. Αντίστοιχα, στον Άγιο Ευστράτιο ο προϋπολογισμός των 6,84 εκατ. ευρώ αντιστοιχεί σε 26.715 ευρώ ανά κάτοικο, ενώ στα Ψαρά η αναλογία φτάνει τα 23.107 ευρώ. Η εικόνα αυτή εξηγείται εν μέρει από το γεγονός ότι ένας Δήμος με μερικές εκατοντάδες κατοίκους εξακολουθεί να χρειάζεται διοικητικές υπηρεσίες, τεχνικές υποδομές, δίκτυα, εξοπλισμό και μηχανισμούς πολιτικής προστασίας. Παράλληλα, η νησιωτικότητα δημιουργεί πρόσθετα κόστη μεταφορών, προμηθειών, συντήρησης και παροχής υπηρεσιών. Σημαντικό ρόλο μπορεί να διαδραματίζει και η ένταξη μεγάλων έργων σε χρηματοδοτικά προγράμματα, τα οποία αυξάνουν σημαντικά τον προϋπολογισμό ενός μικρού Δήμου για συγκεκριμένα έτη.

Μητροπολιτικοί Δήμοι: Μεγάλοι προϋπολογισμοί, μικρότερα ποσά ανά κάτοικο

Στον αντίποδα βρίσκονται οι μεγαλύτεροι πληθυσμιακά Δήμοι της χώρας.

Ο Δήμος Αθηναίων διαθέτει τον μεγαλύτερο συνολικό προϋπολογισμό στο συγκεκριμένο σύνολο στοιχείων, ξεπερνώντας το 1,14 δισ. ευρώ. Ωστόσο, με πληθυσμό 643.449 κατοίκων, το ποσό που αντιστοιχεί σε κάθε κάτοικο περιορίζεται στα 1.778 ευρώ. Στον Δήμο Θεσσαλονίκης η αντίστοιχη αναλογία είναι 1.480 ευρώ, στον Δήμο Πειραιώς 1.593 ευρώ και στον Δήμο Πατρέων 1.349 ευρώ. Η σύγκριση αναδεικνύει τη διαφορά ανάμεσα στο συνολικό οικονομικό μέγεθος ενός Δήμου και στον προϋπολογισμό που αντιστοιχεί στον πληθυσμό του. Οι μεγάλοι Δήμοι έχουν οικονομίες κλίμακας, αλλά εξυπηρετούν και πολύ περισσότερους ανθρώπους από τους μόνιμους κατοίκους τους, όπως εργαζομένους, επισκέπτες, φοιτητές και καθημερινά μετακινούμενους.

Αστικοί Δήμοι: Μεγάλες διαφορές ακόμη και στην ίδια περιφέρεια

Ενδιαφέρουσα είναι η εικόνα στους αστικούς Δήμους της Αττικής.

Ο Δήμος Φυλής εμφανίζει προϋπολογισμό που αντιστοιχεί σε 4.003 ευρώ ανά κάτοικο, ενώ ο Δήμος Ασπροπύργου φτάνει τα 3.594 ευρώ. Αντίθετα, στον Δήμο Παπάγου–Χολαργού η αναλογία διαμορφώνεται στα 782 ευρώ ανά κάτοικο που τον κατατάσει στις τελευταίες θέσεις πανελλαδικά . 329 από τους 332. Η διαφορά μεταξύ Φυλής και Παπάγου–Χολαργού είναι μεγαλύτερη από πέντε φορές. Πρόκειται για Δήμους της ίδιας περιφέρειας, αλλά με διαφορετικά οικονομικά, χωρικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά. Η ύπαρξη βιομηχανικών δραστηριοτήτων, ειδικών εγκαταστάσεων, διαφορετικών πηγών εσόδων και μεγάλων επενδυτικών προγραμμάτων μπορεί να επηρεάζει σημαντικά το συνολικό ύψος των δημοτικών προϋπολογισμών. Ωστόσο, ο δήμος Παπάγου Χολαργού παρουσιάζει ιδιαίτερο πρόβλημα αφού η μητροπολιτικότητα του εξασφαλίζει αρκετά στελεχωμένες υπηρεσίες που θα μπορούσαν απορροφούν πολύ μεγαλύτερα κονδύλια ΕΣΠΑ, Τ. Ανάκαμψης, Τομεακά κλπ.

Ορεινοί και απομακρυσμένοι Δήμοι: Το κόστος της γεωγραφίας

Σημαντικά ποσά ανά κάτοικο εμφανίζουν και αρκετοί ορεινοί ή γεωγραφικά απομονωμένοι Δήμοι.

Ο Δήμος Πρεσπών, με πληθυσμό 1.210 κατοίκων, εμφανίζει προϋπολογισμό περίπου 17,29 εκατ. ευρώ, που αντιστοιχεί σε 14.288 ευρώ ανά κάτοικο. Στο Οροπέδιο Λασιθίου η αναλογία φτάνει τα 10.771 ευρώ και στα Ανώγεια τα 10.226 ευρώ. Οι ορεινοί Δήμοι αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες προκλήσεις: μεγάλες αποστάσεις, διάσπαρτους οικισμούς, αυξημένες ανάγκες οδικής συντήρησης, δυσκολίες πρόσβασης και υψηλότερο κόστος παροχής ορισμένων υπηρεσιών. Έτσι, ο μικρός πληθυσμός δεν συνεπάγεται αναλογικά μικρές ανάγκες χρηματοδότησης.

Τι αποκαλύπτουν οι διαφορές

Η ανάλυση αναδεικνύει τρία βασικά ζητήματα για τη χρηματοδότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Πρώτον, ο πληθυσμός δεν αρκεί ως μοναδικό κριτήριο κατανομής πόρων. Η νησιωτικότητα, η ορεινότητα, η έκταση, ο αριθμός των οικισμών και οι πραγματικές ανάγκες υποδομών επηρεάζουν το κόστος λειτουργίας.

Δεύτερον, ο συνολικός προϋπολογισμός δεν αποτελεί από μόνος του δείκτη οικονομικής ευρωστίας. Ένας μεγάλος προϋπολογισμός μπορεί να περιλαμβάνει σημαντικές επενδυτικές χρηματοδοτήσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο Δήμος διαθέτει αντίστοιχα υψηλούς ελεύθερους πόρους για τις καθημερινές του ανάγκες.

Τρίτον, ο προϋπολογισμός ανά κάτοικο δεν αποτυπώνει την αποτελεσματικότητα της δημοτικής διοίκησης. Για να αξιολογηθεί η πραγματική οικονομική δυνατότητα ενός Δήμου απαιτείται να εξεταστούν τα τακτικά έσοδα, οι λειτουργικές δαπάνες, οι επενδύσεις, οι υποχρεώσεις και ο βαθμός εκτέλεσης του προϋπολογισμού. Ωστόσο οι ακραίες τιμές που παρουσιάζουν κάποιοι δήμοι όπως ο Δήμος Παπάγου Χολαργού αποτελούν καμπανάκια κινδύνου και ανεπάρκειας. Το myota.gr εξασφάλισε αρκετούς πανελλαδικούς πίνακες από το Οικονομικό Παρατηρητήριο και θα προχωρήσει και σε ποιο συνθέτες αναλύσεις σε επόμενα άρθρα.

Το κρίσιμο ερώτημα για τη χρηματοδότηση των Δήμων

Οι μεγάλες αποκλίσεις που καταγράφονται δημιουργούν ένα ουσιαστικό ερώτημα για το μοντέλο χρηματοδότησης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Πώς μπορούν να διασφαλιστούν επαρκείς πόροι για έναν μικρό νησιωτικό ή ορεινό Δήμο, χωρίς να παραγνωρίζονται οι τεράστιες καθημερινές ανάγκες των μεγάλων αστικών κέντρων;

Και, κυρίως, πώς μπορεί να αξιολογηθεί εάν οι διαθέσιμοι πόροι ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των κατοίκων;

Η απάντηση δεν βρίσκεται μόνο στο πόσα χρήματα εγγράφονται στον προϋπολογισμό κάθε Δήμου.

Βρίσκεται και στο από πού προέρχονται, πόσα τελικά εισπράττονται, πού κατευθύνονται και ποιο αποτέλεσμα παράγουν για τους δημότες.

Αυτή είναι η ουσιαστική διάσταση που πρέπει να συνοδεύει κάθε σύγκριση δημοτικών προϋπολογισμών.

Σημείωση μεθοδολογίας: Οι υπολογισμοί βασίζονται στα στοιχεία προϋπολογισθέντων εσόδων και πληθυσμού του παρεχόμενου πίνακα από το Οικονομικό Παρατηρητήριο του υπουργείου Εσωτερικων. Οι τιμές ανά κάτοικο είναι στρογγυλοποιημένες στο πλησιέστερο ευρώ. Οι κατηγορίες χρησιμοποιούνται για συγκριτική παρουσίαση και δεν συνιστούν πιστοποιημένη εφαρμογή της επίσημης διοικητικής ταξινόμησης των Δήμων.