Πράγματι, τουλάχιστον δύο από τα μέτρα που προτείνονται και εφαρμόζονται ήδη από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είναι γνωστές νεοφιλελεύθερες συνταγές: η αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης και η αύξηση των ωρών εργασίας.
Οι άλλες δύο λύσεις είναι η αύξηση της μετανάστευσης, η οποία έχει άμεσο αντίκτυπο στην αύξηση του ενεργού πληθυσμού, και η μεγαλύτερη συμμετοχή των γυναικών στην απασχόληση.
Αντι-μεταναστευτική πολιτική
Κρίνοντας από την επιστολή της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen προς τους Ευρωπαίους ηγέτες ενόψει της Συνόδου Κορυφής για τη Μετανάστευση, η εστίαση προς το παρόν είναι η πρόληψη της μετανάστευσης και η επιστροφή των μεταναστών που θεωρούνται «ανεπιθύμητοι» στην πατρίδα τους.
Τα ακροδεξιά κόμματα βρίσκονται σε άνοδο και συσπειρώνονται γύρω από αντιμεταναστευτική ρητορική όπως «οι ξένοι μας παίρνουν τις δουλειές και τα επιδόματα» και «η Ευρώπη σκοτεινιάζει».
Βέβαια, υπό την πίεση της έλλειψης εργατικού δυναμικού, ιδίως για τα πιο δύσκολα και χαμηλόμισθα επαγγέλματα, όπως οι εργάτες γης, ακόμη και τα ακροδεξιά κόμματα μιλούν πλέον για «ελεγχόμενη διαχείριση της ροής των μεταναστών». Ο στόχος είναι να παρέχεται φθηνό εργατικό δυναμικό όταν και όπου χρειάζεται, μέσω διασυνοριακών συμφωνιών, χωρίς φυσικά ίσα πολιτικά δικαιώματα.
Όσον αφορά την προώθηση της συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας, θα μπορούσε να αποφέρει αποτελέσματα αν ταυτόχρονα εξαλειφθούν οι ανισότητες μεταξύ των δύο φύλων στην απασχόληση, όχι μόνο αυτές που σχετίζονται με τους μισθούς.
Για ποιον χτυπούν οι δημογραφικές καμπάνες;
Η τράπεζα προβλέπει σημαντική μείωση του ΑΕΠ, με βάση τις προβλέψεις ότι ο πληθυσμός της Ευρώπης σε ηλικία εργασίας θα μειωθεί κατά 6,5% έως το 2040, με αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγής και των φορολογικών εσόδων.
Το μεγαλύτερο θύμα αυτής της μείωσης θα είναι η Ιταλία, όπου η γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να μειώσει το ΑΕΠ της χώρας κατά περίπου 6% τα επόμενα 15 χρόνια. Η Γαλλία και η Γερμανία θα υποστούν επίσης απότομη μείωση, αν και μικρότερη από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Σε χώρες όπως η Ελλάδα, όπου η φιλοξενία ή ο τουρισμός είναι η κινητήρια δύναμη της οικονομίας, ο αντίκτυπος στο ΑΕΠ θα είναι πιο σημαντικός, σύμφωνα με τη Morgan Stanley. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο αριθμός των νέων που εργάζονται στον τουριστικό κλάδο θα μειωθεί, ενώ η γήρανση του πληθυσμού θα αυξήσει τη φορολογική επιβάρυνση.
Κοστούμια.
Το δημογραφικό γίνεται όλο και πιο καυτό θέμα στις αίθουσες συνεδριάσεων των μεγάλων ευρωπαϊκών εταιρειών.
Μελέτη της Morgan Stanley σε περισσότερα από 300.000 πρακτικά εταιρικών συνεδριάσεων διαπίστωσε ότι οι αναφορές στη «γήρανση του πληθυσμού» έχουν αυξηθεί κατακόρυφα τα τελευταία χρόνια, με σχεδόν 5% των ανώτερων στελεχών να αναφέρουν τα δημογραφικά στοιχεία.
Ωστόσο, οι επιλογές που έχουν στη διάθεσή τους οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής για την «εκτόνωση» της «δημογραφικής ωρολογιακής βόμβας» δεν είναι οι καλύτερες.
Είναι χαμένες, γι’ αυτό και γεννούν.
Σύμφωνα με τη Morgan Stanley, υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι για να αντιστραφεί η γήρανση του πληθυσμού. Ο ένας είναι να αυξηθεί ο αριθμός των γεννήσεων ώστε να αντιστοιχηθεί με το μεταπολεμικό baby boom.
‘Ακόμα και αν υπήρχαν αποτελεσματικές πολιτικές για την αύξηση της γονιμότητας και μπορούσαν να εφαρμοστούν γρήγορα, θα χρειάζονταν περισσότερα από 15 χρόνια προτού έχουν αντίκτυπο στον ενεργό πληθυσμό’, αναλύει η τράπεζα.
‘Τα πρόσφατα μέτρα για την επέκταση της παιδικής μέριμνας θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως μέτρα δημογραφικής τόνωσης. Ομοίως, τα υψηλά επίπεδα καθαρής μετανάστευσης τα τελευταία χρόνια μπορεί να καταστείλουν τη γονιμότητα. Επομένως, πιστεύουμε ότι υπάρχει περιθώριο για το ποσοστό γονιμότητας να ανακόψει τουλάχιστον την πτώση», προσθέτει ο αναλυτής. Η «καθαρή μετανάστευση» είναι η διαφορά μεταξύ της εισροής και της εκροής μεταναστών.
Οι μεταρρυθμίσεις για την αύξηση της καθαρής μετανάστευσης θεωρούνται ως ο πιο εύλογος τρόπος για την αντιμετώπιση της μείωσης του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας και την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης.
Εργασία μέχρι τα βαθιά γεράματα;
Σύμφωνα με τη Morgan Stanley, μια τρίτη επιλογή για την εξοικονόμηση του ΑΕΠ είναι ο εναπομείνας πληθυσμός σε ηλικία εργασίας να εργάζεται περισσότερες ώρες. Μια άλλη επιλογή, για την οποία η έκθεση τονίζει ότι «θα ήταν αντιδημοφιλής στους ψηφοφόρους», είναι η αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης.
Ο πιο αποτελεσματικός αλλά και ρεαλιστικός συνδυασμός θα ήταν η αύξηση της μετανάστευσης και η αύξηση της συμμετοχής των γυναικών στην εργασία. Κάτι τέτοιο θα αντιμετώπιζε το σημερινό προβλεπόμενο χάσμα στην οικονομική ανάπτυξη, αυξάνοντας το ΑΕΠ κατά 4 ποσοστιαίες μονάδες.
Ενώ η μείωση του πληθυσμού σε ηλικία εργασίας μπορεί να σημαίνει υψηλότερους μισθούς για όσους εργάζονται, η Morgan Stanley σημειώνει ότι η αρνητική επίδραση της μείωσης του πληθυσμού στο ΑΕΠ είναι πιθανό να έχει αρνητικό αντίκτυπο και στα εισοδήματα.
