Η δημογραφική γήρανση επαναφέρει τη συζήτηση για αύξηση των ορίων ηλικίας από το 2030 – Τι προβλέπουν οι μακροπρόθεσμες εκτιμήσεις και τι ισχύει σήμερα για τους ασφαλισμένους.
Νέα δεδομένα για το μέλλον των συντάξεων στην Ελλάδα δημιουργεί η δημογραφική γήρανση, με τις μακροπρόθεσμες προβολές να επαναφέρουν στο προσκήνιο το ενδεχόμενο αύξησης των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης τα επόμενα χρόνια.
Σύμφωνα με τα σενάρια που εξετάζονται στο πλαίσιο της σύνδεσης των ηλικιακών ορίων με το προσδόκιμο ζωής, η ηλικία κανονικής συνταξιοδότησης θα μπορούσε να αυξηθεί στα 68 έτη το 2030, στα 70 το 2055 και ακόμη και στα 72 το 2080.
Πρόκειται, ωστόσο, για μακροπρόθεσμες εκτιμήσεις και όχι για αποφασισμένες αλλαγές. Μέχρι στιγμής δεν έχει θεσπιστεί νέα αύξηση των γενικών ορίων ηλικίας, ενώ η κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι δεν σχεδιάζει σχετική παρέμβαση έως το 2030.
Τα τρία ορόσημα για τις συντάξεις
Οι προβολές που παρουσιάζονται με αφορμή το Ageing Report 2027 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής περιγράφουν μια σταδιακή αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης, εφόσον ενεργοποιηθεί ο σχετικός μηχανισμός αναπροσαρμογής.
Συγκεκριμένα, τα σενάρια προβλέπουν:
- 2030: Κανονική συνταξιοδότηση στα 68 έτη και πρόωρη στα 63.
- 2055: Κανονική συνταξιοδότηση στα 70 έτη και πρόωρη στα 65.
- 2080: Κανονική συνταξιοδότηση στα 72 έτη και πρόωρη στα 67.
Εάν οι συγκεκριμένες προβολές επιβεβαιωθούν, η Ελλάδα θα μπορούσε να συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες με τα υψηλότερα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης.
Η εξέλιξη αυτή συνδέεται με τη σταδιακή αύξηση του προσδόκιμου ζωής, αλλά και με τη μείωση του πληθυσμού εργάσιμης ηλικίας.
Τι ισχύει σήμερα για τους ασφαλισμένους
Με το ισχύον γενικό πλαίσιο, η πλήρης σύνταξη χορηγείται στα 67 έτη με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης ή στα 62 έτη με 40 χρόνια ασφάλισης.
Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα μειωμένης σύνταξης στα 62, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ενώ εξακολουθούν να ισχύουν ειδικές και μεταβατικές διατάξεις για ορισμένες κατηγορίες ασφαλισμένων.
Αυτό σημαίνει ότι η δυνατότητα πλήρους συνταξιοδότησης στα 62 με 40 έτη ασφάλισης δεν έχει καταργηθεί.
Το υφιστάμενο θεσμικό πλαίσιο προβλέπει σύνδεση των ηλικιακών ορίων με τις μεταβολές του προσδόκιμου ζωής μετά το 65ο έτος, με περιοδική επανεξέταση των σχετικών δεδομένων.
Μέχρι σήμερα, πάντως, ο μηχανισμός αυτός δεν έχει οδηγήσει σε νέα αύξηση των γενικών ορίων.
Κρίσιμη η επανεξέταση του 2027
Το επόμενο σημαντικό ορόσημο είναι το 2027, όταν προβλέπεται να αξιολογηθούν εκ νέου τα δημογραφικά στοιχεία και η εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής.
Σύμφωνα με τα δεδομένα που επικαλείται η κυβέρνηση, κατά την περίοδο 2010-2024 η αύξηση του προσδόκιμου ζωής στην ηλικία των 65 ετών ήταν περίπου 0,6 έτη.
Η υφυπουργός Εργασίας Άννα Ευθυμίου έχει υποστηρίξει ότι, με βάση τα σημερινά στοιχεία, δεν συντρέχει λόγος αύξησης των ηλικιακών ορίων.
Παράλληλα, έχει επισημάνει ότι η πραγματική μέση ηλικία συνταξιοδότησης στην Ελλάδα έχει ήδη αυξηθεί σημαντικά, από τα 61,4 έτη το 2010 σε περίπου 65,6 έτη το 2025.
Η δημογραφική γήρανση αλλάζει τα δεδομένα
Πίσω από τη συζήτηση για τις συντάξεις βρίσκεται η συνεχής συρρίκνωση του πληθυσμού και η αύξηση του ποσοστού των ηλικιωμένων.
Σύμφωνα με τις προβολές που παρουσιάζονται, ο πληθυσμός της Ελλάδας ενδέχεται να μειωθεί από περίπου 10,4 εκατομμύρια το 2025 σε 7,6 εκατομμύρια το 2080.
Την ίδια στιγμή, ο δείκτης γονιμότητας εκτιμάται ότι θα παραμείνει κάτω από το επίπεδο αναπλήρωσης του πληθυσμού.
Αντίστοιχα, ο αριθμός των απασχολουμένων ηλικίας 20 έως 64 ετών προβλέπεται να περιοριστεί από περίπου 4,2 εκατομμύρια το 2025 σε 2,9 εκατομμύρια το 2080.
Οι εξελίξεις αυτές δημιουργούν σημαντικές προκλήσεις για τη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού συστήματος, καθώς λιγότεροι εργαζόμενοι θα καλούνται να στηρίξουν έναν μεγάλο αριθμό συνταξιούχων.
Λιγότεροι εργαζόμενοι για κάθε συνταξιούχο
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η προβλεπόμενη επιδείνωση της αναλογίας ασφαλισμένων προς συνταξιούχους.
Από περίπου 1,65 ασφαλισμένους για κάθε συνταξιούχο, η αναλογία εκτιμάται ότι μπορεί να υποχωρήσει στο 1,46 προς 1 το 2030 και στο 1,23 προς 1 το 2050.
Η μεταβολή αυτή αυξάνει την πίεση στο ασφαλιστικό σύστημα, καθώς οι εισφορές ενός μικρότερου αριθμού εργαζομένων θα πρέπει να συμβάλλουν στη χρηματοδότηση των συνταξιοδοτικών παροχών.
Η αντιμετώπιση του προβλήματος δεν περιορίζεται, ωστόσο, στην αύξηση των ηλικιακών ορίων. Η ενίσχυση της απασχόλησης, η αντιμετώπιση της εισφοροδιαφυγής, η αύξηση των γεννήσεων και η βελτίωση της παραγωγικότητας αποτελούν επίσης σημαντικούς παράγοντες για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του συστήματος.
Τι πρέπει να γνωρίζουν όσοι πλησιάζουν στη σύνταξη
Παρά τους ανησυχητικούς τίτλους για κατάργηση της σύνταξης στα 62, δεν υπάρχει σήμερα γενική νομοθετική απόφαση που να επιβάλλει τέτοια αλλαγή.
Οι ασφαλισμένοι που πλησιάζουν στη συνταξιοδότηση εξακολουθούν να υπάγονται στους ισχύοντες κανόνες, ανάλογα με τα χρόνια ασφάλισης, την ηλικία και τυχόν ειδικές διατάξεις.
Η συζήτηση για το μέλλον των συντάξεων αναμένεται πάντως να ενταθεί, καθώς η γήρανση του πληθυσμού δημιουργεί πιέσεις που θα απασχολήσουν τις επόμενες κυβερνήσεις.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο σε ποια ηλικία θα συνταξιοδοτούνται οι εργαζόμενοι, αλλά και πώς θα διασφαλιστεί η βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος χωρίς να επιβαρύνονται δυσανάλογα οι νεότερες γενιές.
